Knew hay known: quá khứ của know, chữ k câm và ba cặp từ đồng âm

Bạn đang nghe chép chính tả một đoạn hội thoại. Người nói buông ra một câu, bạn chép thành "I new that already", rồi phần chấm gạch đỏ chữ thứ hai. Câu thật là "I knew that already". Tai bạn nghe đúng một trăm phần trăm, hai từ đó phát âm y hệt nhau trong giọng Mỹ, nhưng bạn chọn nhầm mặt chữ. Trả lời gọn trước đã: quá khứ đơn của know là knew, còn quá khứ phân từ của know là known. Dạng V-ing là knowing, ngôi thứ ba số ít là knows.

Phần khó của know nằm ở hai chỗ chẳng liên quan gì tới bảng chia động từ. Thứ nhất, chữ k đầu từ hoàn toàn câm, ở cả bốn dạng, nên know trùng âm với no, knew trùng âm với new, knows trùng âm với nose. Chép chính tả một động từ mà cả họ nhà nó đều có từ đồng âm là chuyện khó riêng. Thứ hai, know đi với thì hiện tại hoàn thành theo một kiểu mà tiếng Việt không có, và đó là chỗ người học viết sai nhiều nhất khi kể về một mối quan hệ kéo dài.

Bài này đi hết chuỗi đó: bảng dạng của know và họ hàng grow, throw, blow, vì sao chữ k lại câm, ranh giới giữa knew và known, ba cặp từ đồng âm quanh know, và phần quan trọng nhất với người luyện nghe là các dạng này vang lên thế nào khi câu chạy ở tốc độ thật.

• Bảng dạng của know, chữ k câm và họ nhà grow, throw
• Knew dùng khi nào, known dùng khi nào
• Nghe knew và known trong câu nói thật
• Cụm hay gặp với knew và known
• Lỗi người Việt hay mắc với know
• Bài tập nhanh
• Câu hỏi thường gặp

Bảng dạng của know, chữ k câm và họ nhà grow, throw

Năm dạng, gọn trong một bảng. Phần phiên âm đi theo giọng Mỹ, chỗ nào giọng Anh khác rõ thì có ghi kèm bên cạnh.

Chuyện đầu tiên đáng nói không nằm trong cột chữ mà nằm ở chỗ cột phiên âm không có chữ k. Chữ k trong know, knew, known, knee, knife, knock, knot, knight đều câm hoàn toàn. Đây không phải quy ước tùy tiện. Cho tới khoảng thế kỷ 17, người Anh vẫn phát âm cả cụm kn ở đầu từ, tức là know từng nghe như k-now thật. Sau đó cụm phụ âm đầu ấy đơn giản hóa dần trong lời nói, còn cách viết thì đông cứng lại từ thời máy in. Cái chữ k bạn thấy hôm nay là dấu vết của một cách đọc đã chết.

Về hình dạng, know thuộc nhóm đổi nguyên âm theo khuôn ow, ew, own. grow thành grew rồi grown. throw thành threw rồi thrown. blow thành blew rồi blown. fly thành flew rồi flown, viết khác nhưng âm thì cùng khuôn. Đây là một trong những nhóm dễ đoán nhất trong đám động từ bất quy tắc: nhớ được grow, grew, grown là bạn nắm luôn hình dạng của cả nhóm.

Một điểm khác biệt nhỏ giữa know và các bạn cùng nhóm nằm ở nguyên âm của V2. grew, threw, blew, knew đều có âm /uː/, nhưng riêng knew thì giọng Anh chuẩn còn giữ thêm một tiếng /j/ phía trước, thành /njuː/. Người Mỹ bỏ tiếng /j/ đó. Đây chính là lý do knew và new trùng âm hoàn toàn trong giọng Mỹ, còn trong giọng Anh thì cả hai cùng có /j/ nên vẫn trùng nhau. Bằng cách nào thì cặp này cũng trùng.

Có ba động từ nên đọc kèm, và mỗi cái vì một lý do riêng. Quá khứ của grow là mẫu chuẩn của cả nhóm ow, ew, own, học nó xong thì hình dạng của know không cần nhớ riêng nữa. Quá khứ của fly cùng khuôn âm nhưng khác khuôn chữ, nên nó cho thấy giới hạn của việc học theo mặt chữ. Quá khứ của hear thì đáng đọc vì lý do khác hẳn: hear và know là hai động từ trạng thái hay bị dùng nhầm ở thì tiếp diễn. Trong bức tranh chung thì bài ngữ pháp tiếng Anh là chỗ các thì được nối với từng nhóm động từ.

Knew dùng khi nào, known dùng khi nào

Nguyên tắc gọn nhất: knew tự đứng làm động từ chính của câu, known thì luôn cần have, has, had hoặc một dạng của be đi trước. Cái bẫy là ở chỗ có, cũng chính những trợ động từ ấy hay bị rút gọn tới mức chỉ còn một phụ âm dính vào chủ ngữ.

Xong phần luật, tới phần gây rối thật sự. Người Việt sai nhiều nhất với know không phải ở chỗ chọn knew hay known, mà ở chỗ chọn thì. Câu "Tôi biết cô ấy mười năm rồi" dịch từng chữ sang tiếng Anh sẽ ra "I know her for ten years", và câu đó sai. Tiếng Việt để chữ rồi gánh phần thời gian, tiếng Anh bắt động từ gánh, nên phải là "I have known her for ten years".

Đây là quy tắc chung cho mọi hành động bắt đầu trong quá khứ và còn kéo tới bây giờ, nhưng know là chỗ nó lộ ra rõ nhất vì biết ai đó là một trạng thái kéo dài theo đúng nghĩa đen. Sáu cặp dưới đây làm rõ khoảng cách giữa các lựa chọn.

Dòng thứ hai đáng dừng lại vì nó gài một hàm ý mà người học không định nói. "I knew her" trong tiếng Anh mang sắc thái rằng mối quan hệ đó đã kết thúc, có khi vì người kia đã chuyển đi, có khi vì chuyện nặng nề hơn. Nếu bạn vẫn còn quen người ta mà nói câu này thì người nghe sẽ hiểu lệch. Muốn nói bạn quen ai đó lâu rồi và vẫn quen thì bắt buộc dùng have known.

Hai dòng cuối cho thấy known trong câu bị động tách ra thành hai nghĩa khác nhau tùy giới từ. known for nghĩa là nổi tiếng nhờ cái gì đó. known as nghĩa là được gọi bằng tên nào đó. Cả hai đều rất hay gặp trong bài nghe học thuật và trong phần giới thiệu khách mời của podcast, và chúng không thay nhau được.

Nghe knew và known trong câu nói thật

Đây là phần bảng chia động từ không bao giờ chạm tới, và với know thì nó đặc biệt quan trọng vì cái bẫy không nằm ở chỗ nghe không ra. Bạn nghe ra rất rõ. Vấn đề là âm bạn nghe được ứng với hai mặt chữ khác nhau, và chọn nhầm mặt chữ thì cả câu đi lệch nghĩa.

Chữ k không có gì để nghe, ở mọi dạng. know bắt đầu bằng đúng một phụ âm /n/. Nếu bạn đang chờ nghe một tiếng bật nhẹ ở đầu từ thì bạn đang chờ một thứ không tồn tại. Trong bản chép, quyết định viết know hay no hoàn toàn dựa vào nghĩa của câu.

knew và new trùng âm hoàn toàn. Trong giọng Mỹ cả hai đều là /nuː/, trong giọng Anh cả hai đều là /njuː/. Không có manh mối âm thanh nào tách chúng ra. Cách duy nhất là nhìn vị trí trong câu: knew là động từ nên đứng sau chủ ngữ, new là tính từ nên đứng trước danh từ hoặc sau to be.

knows trùng âm với nose, no cũng trùng với know. "She knows" và "her nose" chỉ khác nhau ở từ đứng trước. "I know" và "I, no" chỉ khác nhau ở dấu phẩy, thứ không tồn tại trong âm thanh. Đây là lý do các câu ngắn có know rất dễ chép trượt dù bạn nghe rõ từng âm.

didn't know rút thành hai âm tiết. "I didn't know" trong lời nói thật gần như là "ai din-no". Chữ t của didn't biến mất hoàn toàn, chữ d cuối cũng nhòe vào chữ n của know. Người học chép ra "I did no" hoặc "I didn't no", và cả hai đều sai.

known sau trợ động từ chỉ còn một phụ âm dẫn đường. "We have known" thành "we've known", phần đã rút chỉ là tiếng /v/. "He has been known" thành "he's been known". Nghe hụt cái /v/ đó là bản chép của bạn thành "we known", một câu sai ngữ pháp mà tai bạn lại thấy xuôi.

you know làm từ đệm, đừng chép nó như một động từ. Trong hội thoại thật, "you know" xuất hiện dày đặc như một tiếng đệm lấp chỗ trống, rút thành "y'know" hoặc "ya-no", đọc rất nhanh và không có trọng âm. Nó không mang nghĩa gì. Người mới luyện nghe hay dừng lại phân tích nó rồi lỡ mất cả câu phía sau.

Dưới đây là câu mẫu, âm thực tế, và chỗ người học hay chép sai. Cột giữa là âm ngoài đời của câu, không phải phiên âm chuẩn.

Nhìn cột thứ ba sẽ thấy các lỗi ở đây khác hẳn lỗi của những động từ khác, và đó là điểm đáng chú ý nhất về know. Dòng một, dòng bốn và dòng sáu là lỗi từ đồng âm thuần túy: tai bắt đúng, chữ chọn sai. Dòng hai là lỗi cụm phủ định bị nén, cả didn't lẫn know cùng gãy. Dòng ba là lỗi từ chức năng, cái /v/ của have bị nuốt kéo theo cả thì hoàn thành. Dòng năm là lỗi âm cuối, chữ n của known rụng mất nên câu thành sai ngữ pháp.

Trong một buổi nghe chép chính tả trên WELE, sự khác biệt giữa các loại lỗi này lộ ra rất rõ. Bạn nghe câu đó rồi viết lại nguyên trạng, phần chấm lo việc soi vào từ lệch. Khi từ bị gạch là knew mà bạn chép new, chẩn đoán không phải "tai bạn kém" mà là "bạn chưa dùng ngữ pháp câu để chọn mặt chữ". Nghe lại một trăm lần cũng không sửa được lỗi loại này, vì hai từ vốn phát âm giống nhau.

Lỗi ở dòng hai và dòng ba thì ngược lại, chúng thật sự là lỗi tai và nghe lại có tác dụng ngay. Cái hay của việc chép lại từng câu là bạn phân biệt được hai loại này thay vì gộp chung vào một cảm giác mơ hồ rằng mình nghe kém. Một bảng chia động từ không cho bạn thông tin đó, còn một bản chép bị gạch thì cho.

Nếu muốn hiểu vì sao các âm này biến mất chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nuốt âm và nối âm cho cả câu, không riêng know. Còn muốn thử trên câu thật, bạn vào thư viện podcast, mỗi bài có transcript để soi lại sau mỗi lần chép.

Cụm hay gặp với knew và known

know sinh ra ít cụm động từ có giới từ, nhưng lại rất giàu cụm cố định, và chính các cụm cố định đó mới là thứ bạn gặp hằng ngày trong hội thoại. Bảng dưới trộn cả hai loại. Ví dụ viết ở dạng quá khứ hoặc phân từ để bạn quen mặt luôn.

Có một chi tiết đáng để ý ở hai dòng đầu. know about và know of nghe gần giống nhau nhưng khoảng cách giữa chúng rất rõ với người bản xứ. know about một người nghĩa là bạn nắm được thông tin về họ. know of một người nghĩa là bạn mới chỉ nghe tên, mức độ nhạt hơn hẳn. Trong tiếng Việt cả hai đều là biết về, nên người học hay chọn bừa và làm câu mất đi sắc thái đúng.

Dòng know better cũng đáng để ý vì nó gần như luôn xuất hiện ở dạng hoàn thành trong lời trách móc. "You should have known better" nghĩa là lẽ ra bạn phải biết mà tránh. Cụm này rất hay gặp trong phim và trong podcast kể chuyện, và nếu bạn chỉ dịch từng chữ thì nghĩa trách móc ấy biến mất hoàn toàn.

Lỗi người Việt hay mắc với know

knowed. Đây là phản xạ thêm ed cho mọi động từ. know không bao giờ chia theo quy tắc. Chỉ có knew và known, không có knowed, không có knewed. Cùng nhóm này còn có growed, throwed, blowed, tất cả đều sai vì cùng một lý do.

Did you knew. Did xuất hiện thì việc chia thì coi như xong, và động từ theo sau về dạng gốc. "Did you know about the change?" mới đúng. Lỗi này hay xuất hiện đúng lúc bạn đang tập trung nhớ rằng quá khứ của know là knew, và nhớ quá kỹ. Cùng nhóm còn có "didn't knew" và "did she knew".

I have knew. Sau have, has, had phải là phân từ known. Đây là lỗi ngược của lỗi trên: người học nhớ được knew rồi dùng nó ở mọi chỗ có nghĩa quá khứ. Chọn "I knew" nếu có mốc thời gian đóng, hoặc "I have known" nếu quan hệ còn kéo tới hiện tại.

I know her for ten years. Đây là lỗi phổ biến nhất trong cả nhóm và nó không phải lỗi chia động từ mà là lỗi chọn thì. Bất cứ khi nào câu có for hoặc since đi kèm một khoảng thời gian kéo tới hiện tại, động từ phải ở thì hiện tại hoàn thành. "I have known her for ten years", "We have known each other since 2015".

Dùng know thay cho know about. "Do you know the meeting?" nghe rất lạ với người bản xứ, vì know một danh từ chỉ sự việc thì phải có about. Câu đúng là "Do you know about the meeting?". Ngược lại, know một người hoặc một nơi thì không cần about: "Do you know Hanoi?" hoàn toàn ổn.

Chép no thay know, new thay knew trong bài nghe. Đây là lỗi chính tả nhưng nó phá hỏng cả câu, vì no và new thuộc từ loại khác hẳn. Cách sửa không nằm ở tai mà nằm ở việc đọc lại câu mình vừa chép: nếu chỗ đó cần một động từ mà bạn viết ra một tính từ hay một từ phủ định thì câu tự nó vô nghĩa. Một vòng đọc lại bắt được gần hết loại lỗi này.

Bài tập nhanh

Tám câu, điền know, knew, known hoặc knows. Điền hết đã, phần đáp án nằm ngay bên dưới và để dành cho lúc đó.

1. I ______ the answer before she finished the question.
2. We have ______ each other since primary school.
3. Did you ______ about the schedule change?
4. She is ______ for her work on climate data.
5. Nobody ______ how to fix it at the time.
6. He ______ everyone in this building, ask him.
7. You should have ______ better than to send that.
8. As far as I ______, the office closes at six.

Đáp án: 1. knew. 2. known. 3. know. 4. known. 5. knew. 6. knows. 7. known. 8. know.

Dừng lại lâu hơn một chút ở câu 2 và câu 7. Câu 2 có since đi với một mốc trong quá khứ và quan hệ vẫn còn, nên bắt buộc là have known chứ không phải knew. Câu 7 nằm trong cụm should have, mà sau have thì luôn là phân từ, nên là known. Nếu bạn trượt hai câu này thì phần knew và known ở giữa bài đáng đọc lại một lượt.

Câu hỏi thường gặp

Quá khứ của know là gì?

Quá khứ đơn của know là knew, quá khứ phân từ là known. Hai dạng này không thay nhau được: knew làm động từ chính trong câu quá khứ đơn, còn known luôn đi sau have, has, had hoặc một dạng của be.

Vì sao know có chữ k mà không đọc?

Vì cách đọc đã đổi nhưng cách viết thì không. Cho tới khoảng thế kỷ 17, cụm kn ở đầu từ vẫn được phát âm đầy đủ trong tiếng Anh. Sau đó cụm ấy đơn giản hóa trong lời nói, còn chính tả thì đã cố định lại từ trước. Cùng hiện tượng đó có knee, knife, knock, knot, knight.

Knew và new có đọc giống nhau không?

Có. Trong giọng Mỹ cả hai đều là /nuː/, trong giọng Anh cả hai đều là /njuː/. Không có cách nào tách chúng bằng tai. Bạn chỉ phân biệt được bằng vị trí trong câu: knew là động từ, đứng sau chủ ngữ, còn new là tính từ, đứng trước danh từ hoặc sau to be.

Nên viết I know her for ten years hay I have known her for ten years?

Phải là "I have known her for ten years". Khi câu có for hoặc since đi với một khoảng thời gian còn kéo tới hiện tại, tiếng Anh dùng thì hiện tại hoàn thành. Câu "I know her for ten years" là lỗi dịch từng chữ từ tiếng Việt và người bản xứ sẽ thấy nó gãy.

Known for và known as khác nhau thế nào?

known for nghĩa là nổi tiếng nhờ cái gì đó, phía sau thường là một thành tựu hoặc một đặc điểm: "She is known for her research". known as nghĩa là được gọi bằng tên nào đó, phía sau là một cái tên hoặc một danh xưng: "The area is known as the old quarter".

Học knew và known bao lâu thì nghe ra được trong câu nói nhanh?

Luật thì nhanh, ngồi một buổi là nhớ. Phần chọn đúng mặt chữ giữa các cặp đồng âm thì cần nhiều câu thật, vì nó dựa vào ngữ pháp câu chứ không dựa vào tai. Cách đo thực tế nhất là chép lại vài đoạn hội thoại rồi xem còn hụt ở đâu. Một lượt kiểm tra trình độ nghe làm ngay hôm nay sẽ là mốc để so trong vài tuần tới.

Bảng dạng của know bạn đọc xong trong ba mươi giây, và đó là phần dễ nhất của trang này. Phần còn lại, chuyện knew trùng âm với new và chuyện didn't know nén lại còn hai tiếng, chỉ thật sự đi vào tai và vào tay khi bạn nghe hụt nó rồi nhìn thấy chỗ mình chép sai. Chọn một tập ngắn và thử nghe chép chính tả một đoạn có knew hoặc known, rồi quay lại bảng ở đầu bài xem nó còn hiển nhiên như lúc nãy không.