Quá khứ của come là came, còn V3 lại chính là come

Bạn nghe chép chính tả một đoạn hội thoại đời thường. Ai đó giục bạn mình ở cửa, bạn chép ra "Common, we are going to be late", rồi phần chấm gạch đỏ chữ đầu tiên. Câu thật là "Come on, we are going to be late", hai từ chứ không phải một. Trả lời gọn trước đã: quá khứ đơn của come là came, còn quá khứ phân từ của come lại chính là come. Dạng V-ing là coming với một chữ m, ngôi thứ ba số ít là comes.

Phần khó thứ nhất nằm ngay ở dòng thứ ba của bảng: V3 trùng với V1. Nhìn vào chữ come trong một câu, bạn không biết nó đang là nguyên thể hay đang là phân từ nếu không nhìn cái đứng trước nó. Đó là lý do "I have came" là một trong những lỗi viết dai dẳng nhất của người học. Phần khó thứ hai nằm ở tai: come rút gọn tới mức chỉ còn một tiếng dính vào từ sau, và mặt chữ của nó thì đánh lừa vì o trong come không đọc như o trong home.

Bài này đi hết chuỗi đó: bảng năm dạng, cái nhóm rất nhỏ mà come thuộc về, come đứng ở đâu came ở đâu, cặp come với go mà tiếng Việt gộp làm một, bộ phrasal verb đông nhất tiếng Anh, rồi phần quan trọng nhất với người luyện nghe là hai dạng này vang lên thế nào ở tốc độ nói bình thường.

• Bảng dạng của come, và nhóm động từ có V1 trùng V3
• Came dùng lúc nào, come dùng lúc nào
• Nghe came và come trong câu nói thật
• Cụm hay gặp với came và come
• Lỗi người Việt hay mắc với come
• Bài tập nhanh
• Câu hỏi thường gặp

Bảng dạng của come, và nhóm động từ có V1 trùng V3

Năm dạng nằm gọn ở bảng dưới đây. Cột phiên âm lấy giọng Mỹ, giọng Anh khác thì ghi kèm.

Dòng đầu và dòng thứ tư giống hệt nhau. Đây là điểm khiến come khác gần như mọi động từ bất quy tắc khác, và nó vừa dễ vừa khó. Dễ vì bạn chỉ phải nhớ thêm một từ mới là came. Khó vì khi đọc một câu tiếng Anh, chữ come không tự nói cho bạn biết nó đang đóng vai nào.

Nhóm động từ có V1 trùng V3 trong tiếng Anh rất nhỏ, nhỏ tới mức bạn học thuộc cả nhóm trong một phút. Nó gồm come với came come, become với became become, overcome với overcame overcome, và run với ran run. Thêm vài từ ghép như outrun và rerun thì hết. Không có quy tắc nào sinh ra nhóm này, chỉ có một danh sách ngắn, và cái ngắn ấy chính là tin tốt.

Có một chuyện đáng kể về mặt chữ. come viết bằng chữ o nhưng đọc bằng âm /ʌ/, nên nó không vần với home hay dome hay Rome, mà vần với some và done và none. Lý do là một quy ước chép tay thời Trung cổ. Chữ u thời đó viết bằng hai nét sổ thẳng, và khi nó đứng cạnh m hoặc n, những chữ cũng toàn nét sổ, thì cả cụm biến thành một hàng rào không ai đọc nổi. Người chép sách thay u bằng o cho dễ nhìn, còn cách đọc thì giữ nguyên. Cùng lý do đó cho son, month, money, love, front và một loạt từ khác.

Chi tiết chính tả cuối cùng: coming chỉ có một chữ m. Quy tắc là động từ kết thúc bằng e câm thì bỏ e rồi thêm -ing, không gấp đôi phụ âm. Viết comming là lỗi rất hay lọt vì nó trông rất hợp lý và trình soạn thảo không phải lúc nào cũng gạch chân.

Vài động từ đáng học kèm vì chúng nằm ngay cạnh come. Quá khứ của become là became và become, cùng khuôn tới từng chữ vì become chính là come có thêm tiền tố. Quá khứ của run là ran và run, thành viên còn lại của cái nhóm bốn từ nói trên. Quá khứ của go là went và gone, và go là động từ đối lập với come nên hai từ này luôn phải học cùng nhau. Nếu bạn đang ôn lại cả hệ thống thì bài ngữ pháp tiếng Anh cho bạn bản đồ chung của các thì và các nhóm động từ.

Came dùng lúc nào, come dùng lúc nào

Nguyên tắc gọn nhất: came luôn đứng một mình, còn come thì đóng hai vai và bạn phân biệt bằng cái đứng ngay trước nó. Có have, has, had đứng trước thì come là phân từ. Có did, will, can, to đứng trước thì come là nguyên thể. Không có gì đứng trước và câu đang ở quá khứ thì dạng cần dùng là came.

Phần gây rối lớn nhất với người Việt không phải chuyện chia thì mà là chuyện chọn giữa come và go. Tiếng Việt có chữ "đến" và chữ "đi", nhưng cách phân chia không trùng với tiếng Anh, nên câu dịch thẳng ra rất hay lệch. Tiếng Anh chọn come khi hướng di chuyển là về phía người nghe hoặc về phía nơi đang nói tới, chọn go khi hướng là rời khỏi đó.

Dòng cuối đáng để ý riêng. "How come" là một trong vài cấu trúc hỏi trong tiếng Anh không cần đảo ngữ. Bạn nói "How come he left early?" chứ không phải "How come did he leave early?". Người học quen với luật đảo trợ động từ thường tự sửa câu này thành sai.

Nghe came và come trong câu nói thật

Chỗ này không có trong bảng chia động từ. come là một trong những động từ ngắn và dày nhất tiếng Anh, nghĩa là nó gần như không bao giờ được nhấn, và những từ không được nhấn thì bị bóp lại nhiều nhất.

came và come chỉ khác nhau đúng một nguyên âm. Hai từ dùng cùng phụ âm đầu và cùng phụ âm cuối, cùng một âm tiết. came mang /eɪ/, một âm đôi trượt lên. come mang /ʌ/, âm ngắn và trung tính. Nếu tai bạn chưa tách được hai nguyên âm đó thì "he came in" và "he comes in" là cùng một khối tiếng.

come rút xuống còn một tiếng /kə/ khi đứng trước on, here, in. "come on" ra thành "c'mon" nghe hệt từ common. "come here" thành "c'mere". "come in" thành "c'min". Đây là ba cụm xuất hiện dày đặc trong hội thoại phim ảnh và podcast đời thường, và cả ba đều bị chép sai theo cùng một kiểu.

She's come và she comes chứa đúng những âm giống nhau, chỉ đổi chỗ. "She's come back" là /ʃiz kʌm bæk/. "She comes back" là /ʃi kʌmz bæk/. Cùng bằng đó âm, tiếng /z/ chỉ dịch từ cuối từ thứ nhất sang cuối từ thứ hai. Vì V3 của come trùng với V1 nên không có manh mối nào khác để tách hai câu này, và đây là bẫy nghe đặc trưng nhất của come, không động từ nào khác có.

came nối phụ âm cuối sang từ sau. "came in" ra thành "kay-min", "came up" thành "kay-mup", "came over" thành "kay-mover", "came out" thành "kay-mout". Tiếng /m/ chạy sang đầu từ tiếp theo, nên nếu bạn tách chữ theo tai thì bạn cắt sai chỗ và bản chép mọc ra những từ lạ.

come, comb và calm là ba từ khác nhau với hai chữ câm. come là /kʌm/. comb là /koʊm/, chữ b hoàn toàn câm, nghĩa là cái lược. calm là /kɑːm/, chữ l hoàn toàn câm, nghĩa là bình tĩnh. Ba nguyên âm khác nhau, và người Việt hay gộp cả ba về một âm gần với /a/.

How come dính lại thành một từ. Nó ra thành "how-cum", nhanh tới mức nhiều người mới nghe tưởng là một từ nghi vấn nào đó chưa học. Nghe được cụm này là mở khóa được rất nhiều câu hỏi trong hội thoại thân mật.

Bảng sau đặt câu gốc bên cạnh âm thật khi nói nhanh và bên cạnh bản chép sai thường gặp. Cột giữa ghi mộc theo tai, không theo ký hiệu phiên âm.

Gom cột thứ ba lại sẽ thấy lỗi chia thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất là dính từ, come on thành common và come here thành cmere, xảy ra vì come mất gần hết nguyên âm rồi dán vào từ sau. Nhóm thứ hai là cắt sai ranh giới từ, "came into" thay "came in through", vì tiếng /m/ đã chạy sang từ bên cạnh. Nhóm thứ ba là chọn nhầm thì, "she comes back" thay "she's come back", và nhóm này là đặc sản của come vì hai câu ấy dùng đúng cùng một bộ âm. Ba nhóm cần ba cách luyện khác nhau, và chỉ khi so bản chép với transcript bạn mới biết mình đang ở nhóm nào.

Trong một buổi luyện trên WELE, chuỗi này có hình dạng rất rõ ràng. Bạn nghe câu, chép nguyên trạng, và phần chấm khoanh đúng chỗ trượt. Khi câu bị gạch là "she's come back" mà bạn chép "she comes back", bạn nhận được một thông tin mà đọc bảng chia động từ không bao giờ cho: tai bạn bắt đủ mọi âm trong câu, chỉ gán tiếng /z/ vào sai từ. Đó là một lỗi phân tích chứ không phải lỗi nghe, và nó cần một cách luyện khác hẳn.

Cái đọng lại là chỗ bạn nhìn thấy mình trượt, không phải năm dòng trong bảng. Đọc bảng xong, mười phút sau bạn vẫn nhớ V3 của come là come, nhưng tai bạn chưa quen thêm được chút nào. Chép hụt một câu rồi nghe lại đúng chỗ hụt, lần sau tai bạn có sẵn mốc. Nếu muốn hiểu vì sao các từ ngắn bị dính vào nhau chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nối âm và rút âm cho cả câu. Còn muốn thử trên câu thật ngay bây giờ thì thư viện podcast có transcript để bạn dò lại.

Cụm hay gặp với came và come

come là một trong hai ba động từ đẻ ra nhiều phrasal verb nhất tiếng Anh, và trong hội thoại thật bạn gặp các cụm này nhiều hơn gặp come đứng trần rất nhiều. Mười ba dòng dưới là những cụm dày nhất, tất cả đều để ở dạng quá khứ hoặc phân từ.

Một chi tiết đáng để ý ở hai dòng come out và come through. Đổi dạng là đổi cảm giác về thời gian. "The report came out on Monday" đặt sự việc vào một mốc đã đóng, kiểu kể lại. "The report has come out" nghĩa là nó vừa ra và bạn đọc được ngay bây giờ. Khi nghe, dấu hiệu duy nhất phân biệt hai câu là phần have hoặc has bị rút gọn phía trước, mà đúng cái phần đó là thứ mờ nhất trong câu nói nhanh.

Ba cụm come across, come up with và come down with đáng thuộc trước những cụm còn lại vì chúng xuất hiện dày trong cả tiếng Anh công sở lẫn hội thoại đời thường, và cả ba đều không đoán được nghĩa từ các từ thành phần. Không có logic nào nối "xuống cùng với" thành "đổ bệnh", bạn chỉ gặp đủ nhiều thì nhớ.

Lỗi người Việt hay mắc với come

I have came. Đây là lỗi số một của come, và nó có lý do rất dễ hiểu: vì V3 trùng V1 nên viết come sau have trông như bạn quên chia thì. Tay bạn tự sửa thành came cho có vẻ quá khứ, và thế là hỏng. Sau have, has, had thì dạng đúng luôn là come, đúng bằng nguyên thể.

comed. Lỗi của phản xạ dán -ed cho mọi động từ. come không bao giờ chia theo quy tắc, và cũng không có comed, cummed hay comen. Chỉ có came cho quá khứ đơn và come cho phân từ.

Did she came with you. did là chỗ mang nghĩa quá khứ, nên động từ đứng sau nó giữ nguyên dạng gốc. Câu đúng là "Did she come with you?". Với come thì lỗi này khó phát hiện hơn bình thường, vì dạng đúng lại trùng với dạng bạn vừa cố tránh.

Viết comming với hai chữ m. come kết thúc bằng e câm nên khi thêm -ing thì bỏ e, không gấp đôi phụ âm. coming, một chữ m. Cùng luật đó cho making, taking, writing, hoping. Chỉ gấp đôi phụ âm khi động từ kết thúc bằng nguyên âm ngắn cộng một phụ âm, như sit thành sitting.

Dùng go ở chỗ tiếng Anh dùng come. Khi ai đó gọi bạn từ phòng bên và bạn muốn nói mình đang tới, câu tiếng Anh là "I am coming", không phải "I am going". Tiếng Anh chọn come khi hướng di chuyển là về phía người nghe. Lỗi này không sai ngữ pháp nên không ai sửa cho bạn, nhưng người bản xứ nhận ra ngay.

Đọc come thành /koʊm/ vì nhìn thấy chữ o. come đọc là /kʌm/, vần với some và done. Từ đọc là /koʊm/ là comb, cái lược, và chữ b của nó hoàn toàn câm. Nếu bạn đọc come thành /koʊm/ thì trong đầu bạn come đang trùng âm với comb, và khi nghe podcast bạn sẽ mất luôn cả hai từ.

Bài tập nhanh

Tám câu, điền come, came hoặc coming. Điền xong cả tám câu rồi hãy xem đáp án.

1. She ______ to the office twice last week.
2. The parcel has not ______ yet.
3. Did anyone ______ while I was out?
4. They are ______ over for dinner tonight.
5. He ______ down with a bad cold after the trip.
6. I have ______ across this problem before.
7. How ______ nobody told me about the change?
8. The final invoice ______ to almost three million.

Đáp án: 1. came. 2. come. 3. come. 4. coming. 5. came. 6. come. 7. come. 8. came.

Trong tám câu vừa làm, câu 2 và câu 6 đáng được nhìn lại. Cả hai đều có have hoặc has đứng trước nên bắt buộc dùng phân từ, mà phân từ của come lại chính là come, đúng cái dạng trông như chưa chia. Nếu bạn điền came vào hai chỗ đó thì bạn vừa mắc đúng lỗi phổ biến nhất của động từ này. Câu 7 thì là cụm How come, và sau nó câu giữ nguyên trật tự câu kể chứ không đảo trợ động từ.

Câu hỏi thường gặp

Quá khứ của come là gì?

Quá khứ đơn của come là came, còn quá khứ phân từ là come, trùng với nguyên thể. came đứng một mình làm động từ chính, come đứng sau have, has, had khi làm phân từ.

Have come hay have came mới đúng?

have come. Sau have, has, had luôn là phân từ, và phân từ của come chính là come. Dạng "have came" không tồn tại trong tiếng Anh chuẩn dù nó trông có vẻ quá khứ hơn.

Vì sao V3 của come lại giống V1?

Không có quy tắc nào giải thích, chỉ có một danh sách rất ngắn. Nhóm này gồm come, become, overcome và run, cộng vài từ ghép. Vì danh sách ngắn nên cách hiệu quả nhất là học thuộc cả nhóm một lần.

Come và go khác nhau thế nào?

come là di chuyển về phía người nghe hoặc về phía nơi đang được nói tới, go là di chuyển rời khỏi đó. Có tiếng gõ cửa thì bạn trả lời "I am coming". Được mời dự tiệc thì bạn nói "I am coming to your party", không nói going.

Come và comb đọc khác nhau ra sao?

come là /kʌm/, nguyên âm ngắn, vần với some. comb là /koʊm/ với chữ b hoàn toàn câm, nghĩa là cái lược. Chữ o trong come không đọc như chữ o trong home, và đó là chuyện chính tả từ thời chép tay chứ không phải ngoại lệ phát âm.

Học nghe ra came và come bao lâu thì quen tai?

Phần luật nắm được trong một buổi. Phần tai thì tùy nền nghe hiện tại, và cách đo thẳng thắn nhất là chép vài đoạn hội thoại rồi xem mình bỏ sót những chỗ nào. Bài kiểm tra trình độ nghe cho bạn một vạch xuất phát để nhìn lại sau vài tuần.

Bảng đầu trang ngắn vì come chỉ bắt bạn nhớ thêm đúng một từ. Phần dài là chuyện she's come và she comes dùng chung một bộ âm, và cái đó chỉ rõ ra khi bạn chép sai rồi đặt bản chép cạnh transcript. Lấy một đoạn hội thoại có came hoặc come và thử nghe chép chính tả một lượt.