Quá khứ của show: showed hay shown, và vì sao động từ này bất quy tắc một nửa
Trên trang này
Bạn đang nghe chép chính tả một đoạn hội thoại công sở. Người nói buông ra một câu về cái báo cáo, bạn chép thành "He show me the numbers this morning", rồi phần chấm gạch đỏ ngay chữ thứ hai. Câu thật là "He showed me the numbers this morning". Trả lời gọn trước đã: quá khứ đơn của show là showed, còn quá khứ phân từ của show là shown. Dạng V-ing là showing, ngôi thứ ba số ít là shows.
Nhìn hai dạng đó cạnh nhau sẽ thấy ngay chỗ lạ. showed có đuôi -ed như một động từ có quy tắc bình thường, còn shown lại có đuôi -n như known, grown, thrown. Một động từ mà nửa quy tắc nửa bất quy tắc, và đó là phần khó thứ nhất. Phần khó thứ hai nằm ở tai: âm /d/ cuối của showed biến mất gần như hoàn toàn khi câu chạy nhanh, còn shown thì trùng âm với shone, dạng quá khứ của shine, trong giọng Mỹ.
Bài này đi hết chuỗi đó: bảng năm dạng, vì sao show chỉ bất quy tắc có một nửa, showed đứng ở vị trí nào và shown ở vị trí nào, các cặp nghĩa dễ chọn nhầm quanh show và show up, rồi phần quan trọng nhất với người luyện nghe là hai dạng này vang lên thế nào trong câu nói ở tốc độ bình thường.
- Bảng dạng của show, và vì sao nó chỉ bất quy tắc một nửa
- Showed đứng ở đâu, shown đứng ở đâu
- Nghe showed và shown trong câu nói thật
- Cụm và collocation hay gặp với showed, shown
- Lỗi người Việt hay mắc với show
- Bài tập nhanh
- Câu hỏi thường gặp
Bảng dạng của show, và vì sao nó chỉ bất quy tắc một nửa
Năm dạng, gọn trong một bảng. Phiên âm ghi theo giọng Mỹ, chỗ nào giọng Anh lệch rõ thì có ghi kèm.
| Dạng | Từ | Phiên âm | Ví dụ ngắn |
|---|---|---|---|
| Nguyên thể (V1) | show | /ʃoʊ/ (Anh: /ʃəʊ/) | I show him the file. |
| Ngôi thứ ba số ít | shows | /ʃoʊz/ | She shows real progress. |
| Quá khứ đơn (V2) | showed | /ʃoʊd/ | He showed me the report. |
| Quá khứ phân từ (V3) | shown | /ʃoʊn/ (Anh: /ʃəʊn/) | She has shown us around. |
| Hiện tại phân từ | showing | /ˈʃoʊɪŋ/ | They are showing the film. |
Dòng V2 và dòng V3 đang kể hai câu chuyện khác nhau. showed được tạo ra đúng theo quy tắc: lấy show cộng -ed. shown thì không, nó lấy đuôi -n, cái đuôi chỉ có ở nhóm động từ mạnh. Trong bảng động từ bất quy tắc mà bạn học ở trường, show thường bị xếp chung một chỗ với know và grow, và điều đó làm nhiều người tưởng V2 của nó cũng phải đổi nguyên âm thành một cái gì đó kiểu shew hay showd.
Chuyện thật ra thế này. show vốn là một động từ có quy tắc, chia showed ở cả hai ô. Nhưng nó có một nhóm hàng xóm rất đông và rất hay gặp, đều kết thúc bằng nguyên âm đôi /oʊ/ và đều có phân từ đuôi -own: know thành known, grow thành grown, blow thành blown, throw thành thrown. Ở cùng khu với nhau đủ lâu, show mượn luôn cái đuôi -n cho ô phân từ, còn ô quá khứ đơn thì giữ nguyên -ed. Kết quả là một động từ nửa nọ nửa kia.
show không phải ca duy nhất. sew chia sewed và sewn, sow chia sowed và sown, prove chia proved nhưng phân từ proven đang lấn dần proved trong tiếng Anh Mỹ. Cả nhóm này đều đi theo một hướng: quá khứ đơn giữ quy tắc, phân từ nhận đuôi -n. Bạn sẽ vẫn bắt gặp "has showed" trong văn cũ và trong một số từ điển ghi là biến thể, nhưng trong bài thi, trong email công việc và trong mọi văn bản hôm nay, dạng cần viết là shown.
Nhóm hàng xóm đó đáng học cùng lúc vì chúng dùng chung một khuôn tai. Quá khứ của know cho bạn cặp knew và known, nơi V2 đổi nguyên âm hẳn trong khi show thì không. Quá khứ của grow có grew và grown, cặp mà người học hay chép ngược. Quá khứ của throw thì threw trùng âm hoàn toàn với through, một bẫy nghe riêng mà show không có. Nếu bạn đang ôn lại cả hệ thống thì bài ngữ pháp tiếng Anh xếp các thì và các nhóm động từ vào đúng chỗ của chúng.
Showed đứng ở đâu, shown đứng ở đâu
Nguyên tắc gọn nhất: showed tự đứng làm động từ chính, shown luôn cần have, has, had hoặc một dạng của be đứng trước. Vì shown là phân từ, nó cũng là dạng dùng trong mọi câu bị động, và đây là chỗ show xuất hiện nhiều bất ngờ vì tiếng Anh viết hay dùng bị động cho dữ liệu và kết quả.
| Câu | Đúng hay sai | Vì sao |
|---|---|---|
| He showed me the contract yesterday. | Đúng | Quá khứ đơn, có mốc thời gian đóng |
| He has showed me the contract. | Sai | Sau has phải là phân từ shown |
| The data has shown a clear drop. | Đúng | shown đi sau has |
| The data shown a clear drop. | Sai | shown thiếu trợ động từ đứng trước |
| We were shown around the factory. | Đúng | Bị động dùng phân từ shown |
| Did she showed you the slides? | Sai | Sau did là nguyên thể show |
Phần dễ chọn nhầm hơn không phải hình thức mà là nghĩa. show là một động từ rộng, và tiếng Việt gộp rất nhiều thứ vào chữ "cho xem". Sáu cặp dưới đây tách các cách dùng hay bị lẫn.
| Cặp câu | Khác nhau ở đâu |
|---|---|
| He showed me the file. / He showed the file to me. | Cả hai đều đúng. Dạng đầu nhấn vào người nhận, dạng sau nhấn vào cái được đưa ra |
| She showed up late. / She showed late. | show up là có mặt, đến nơi. show đứng trần thì bắt buộc phải có tân ngữ |
| The results showed that... / The results proved that... | showed là dữ liệu cho thấy xu hướng. proved là chốt hẳn, mạnh hơn nhiều |
| The film is showing at seven. / The film is shown at seven. | Dạng đầu là lịch chiếu đang diễn ra. Dạng sau là bị động, nhấn vào việc nó được chiếu |
| He showed his passport. / He presented his passport. | Nghĩa gần nhau, nhưng present trang trọng và thường dùng ở cửa khẩu, tòa án |
| He was shown the door. / He was shown the way. | show the door là bị mời ra, đuổi khéo. show the way là được chỉ đường thật |
Có một điểm nữa hay bị bỏ qua. Khi show mang nghĩa lộ ra, hiện ra, nó không cần tân ngữ và cũng không cần trợ động từ nào đặc biệt: "The stain still showed after two washes" nghĩa là vết bẩn vẫn lộ. Câu "It showed" đứng một mình là câu hoàn chỉnh, nghĩa là nhìn là biết ngay. Người học ít gặp cách dùng này nên khi nghe thấy thường tưởng mình nghe hụt mất tân ngữ phía sau.
Nghe showed và shown trong câu nói thật
Cái này không có trong bảng chia động từ, và nó mới là phần quyết định bạn chép đúng hay không. Trên giấy showed và show khác nhau hai chữ cái. Trong âm thanh, khác nhau đúng một âm /d/ rất mảnh, và âm đó là thứ đầu tiên biến mất khi người ta nói bình thường.
showed trước phụ âm: âm /d/ tan gần hết. Trong "showed me", lưỡi chưa kịp bật /d/ thì môi đã đóng lại cho /m/, câu vang ra là "show-me". Trong "showed them", âm /d/ nhập luôn vào /ð/ thành "show-them". Trong "showed no interest", bạn nghe "show-no interest". Đây là lý do câu "He showed me the numbers" bị chép thành "He show me the numbers" nhiều đến vậy.
showed trước nguyên âm: âm /d/ sống lại và nối sang từ sau. "showed us" ra thành một khối "show-dus", "showed it to me" thành "show-dit-tuh-me", "showed everyone" thành "show-devryone". Ở đây bạn nghe rõ /d/, nhưng nó nằm ở đầu từ tiếp theo chứ không nằm cuối showed, nên tách chữ theo tai là chép sai chỗ ngắt.
shown và shone trùng âm trong giọng Mỹ. shone là quá khứ của shine, và người Mỹ đọc nó là /ʃoʊn/, đúng bằng shown. "The light has shone all night" với "The light has shown all night" nghe không khác gì nhau, chỉ ngữ cảnh mới tách được. Người Anh thì đọc shone là /ʃɒn/, gần với chữ gone, nên bẫy này chỉ có ở giọng Mỹ.
shown với showing chênh nhau một âm tiết không trọng âm. Trong lời nói thoải mái, đuôi -ing rút thành -in, nên "he's showing you" ra thành "he's showin you", và với tai chưa quen thì nó chỉ hơn "he's shown you" một chút xíu ở phần đuôi.
have và has trước shown gần như tàng hình. "They have shown" trong lời nói thật là "they've shown", phần 've chỉ còn một tiếng /v/ dính vào chủ ngữ. Nghe hụt nó là chép ra "they shown", một câu sai ngữ pháp mà tai bạn lại thấy hoàn toàn xuôi.
show up và showed up dính thành một khối. "show up" nối thành "show-wup", còn "showed up" thành "show-dup". Người học quen nhìn hai chữ rời nên hay chép thành "she shoulda up" hoặc bỏ hẳn phần up.
Bảng dưới đặt ba thứ cạnh nhau: câu gốc, âm thật khi nói nhanh, và bản chép hay bị lệch. Cột giữa ghi âm theo kiểu tai bắt được, không phải phiên âm chuẩn.
| Câu thật | Nghe ra như | Người học hay chép thành |
|---|---|---|
| He showed me the numbers. | hi show-me thuh numbers | He show me the numbers. |
| She showed us around the office. | shi show-dus uh-round... | She show does around the office. |
| The report has shown a small drop. | thuh report uz shown uh... | The report is shown a small drop. |
| They've shown real interest. | they-v shown reel interest | They shown real interest. |
| Nobody showed up on time. | nobody show-dup on time | Nobody show up on time. |
| The lamp has shone since morning. | thuh lamp uz shown sins morning | The lamp has shown since morning. |
Nhìn cột thứ ba sẽ thấy các lỗi rơi vào ba nhóm rất rõ. Nhóm thứ nhất là mất âm cuối: show thay showed, xảy ra đúng ở những chỗ từ sau bắt đầu bằng phụ âm. Nhóm thứ hai là chia nhầm ranh giới từ: "show does" thay "showed us", vì âm /d/ đã chạy sang từ bên cạnh. Nhóm thứ ba là mất từ chức năng không trọng âm: "they shown" thay "they've shown", và "is shown" thay "has shown", đều là hụt cái phần bé nhất trong câu. Ba nhóm này cần ba cách sửa khác nhau, và bạn chỉ biết mình rơi vào nhóm nào khi nhìn thấy bản chép của chính mình đặt cạnh transcript.
Chuỗi đó hiện ra rất rõ trong một buổi nghe chép chính tả trên WELE. Bạn nghe một câu, chép lại nguyên trạng, và phần chấm soi đúng vào từ lệch. Khi từ bị gạch là showed mà bạn chép show, bạn nhận được một thông tin mà đọc bảng chia động từ không bao giờ cho: tai bạn nghe đúng động từ nhưng bỏ mất âm cuối, và bỏ đúng ở vị trí trước phụ âm. Lần sau gặp "showed them", bạn đã biết cần nghe cái gì.
Cái đọng lại không phải bảng chia động từ mà là khoảnh khắc bạn nhìn thấy chỗ mình trượt. Đọc bảng năm dòng ở đầu bài xong, mười phút sau bạn vẫn nhớ V3 của show là shown, nhưng tai bạn thì vẫn y nguyên. Nghe hụt một câu rồi nghe lại đúng chỗ hụt, lần gặp sau tai bạn đã có một cái mốc. Nếu muốn hiểu vì sao các âm cuối này biến mất chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nuốt âm và nối âm cho cả câu. Còn muốn bắt tay vào câu thật ngay thì thư viện podcast có transcript đi kèm từng tập để bạn dò lại.
Cụm và collocation hay gặp với showed, shown
show đẻ ra một loạt cụm mà trong hội thoại thật bạn gặp nhiều hơn gặp show đứng trần. Mười ba dòng dưới gom những cụm dày nhất, tất cả đều để ở dạng quá khứ hoặc phân từ.
| Cụm | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| show up | Có mặt, đến nơi, xuất hiện | Only four people showed up for the workshop. |
| show off | Khoe, làm màu | He showed off his new phone all afternoon. |
| show around | Dẫn đi tham quan một nơi | We were shown around the plant by the manager. |
| show in | Mời vào, dẫn vào phòng | The receptionist showed the client in. |
| show out | Tiễn ra cửa | She showed the guests out after dinner. |
| show through | Lộ ra qua lớp ngoài | His nerves showed through in the first minute. |
| show somebody the ropes | Chỉ việc, hướng dẫn người mới | My old colleague showed me the ropes. |
| show signs of | Có dấu hiệu của | The engine showed signs of wear. |
| show interest in | Tỏ ra quan tâm tới | Two buyers have shown interest in the flat. |
| show promise | Có triển vọng | The junior team showed real promise last quarter. |
| show mercy | Ra tay khoan dung | The court showed no mercy in that case. |
| show somebody the door | Mời ra, đuổi khéo | They showed him the door after the audit. |
| as shown in | Như trình bày ở, như thấy trong | As shown in the chart, sales fell in June. |
Hai dòng cuối bảng đáng dừng lại vì chúng thuộc về hai đăng ký ngôn ngữ khác nhau. "showed him the door" là cách nói đời thường, hơi mỉa. "as shown in the chart" thì gần như chỉ xuất hiện trong báo cáo, slide và bài viết học thuật, và nó là một trong những cụm bị động cố định mà bạn sẽ đọc rất nhiều nếu công việc dính tới số liệu. Cùng một động từ, hai thế giới.
Một chi tiết nữa. Đổi dạng là đổi cảm giác về thời gian, giống như mọi động từ khác. "Two buyers showed interest last week" là kể lại một chuyện đã đóng lại. "Two buyers have shown interest" nghĩa là họ vẫn đang quan tâm và bạn còn cơ hội. Khi nghe, dấu hiệu để phân biệt lại nằm ở phần have hoặc has bị rút gọn phía trước, tức đúng cái mảnh dễ mất nhất trong câu nói nhanh.
Lỗi người Việt hay mắc với show
have showed thay have shown. Đây là lỗi hay gặp nhất và nó có lý do: vì showed đã là một dạng hợp lệ nên tay bạn viết tiếp showed sau have theo quán tính. Bạn sẽ thỉnh thoảng nghe người bản xứ nói "has showed", và một số từ điển vẫn ghi nó là biến thể cũ. Nghe thấy không có nghĩa là dùng được. Trong bài thi và trong văn bản công việc, sau have, has, had chỉ có shown.
The data shown that, thiếu trợ động từ. shown không bao giờ tự làm động từ chính. Nếu câu không có have, has, had hay be đứng trước thì dạng cần dùng là showed hoặc shows. "The data showed that" hoặc "The data has shown that", chọn một.
Did she showed you. did đã gánh nghĩa quá khứ cho cả câu rồi, nên động từ đứng sau nó quay về nguyên thể. Câu đúng là "Did she show you the slides?". Lỗi này hay bật ra đúng lúc bạn đang tập trung nhớ rằng quá khứ của show là showed, và nhớ hơi quá kỹ.
Đọc showed thành hai âm tiết. Rất nhiều người phát âm nó là "show-ết" vì nhìn thấy chữ e trong -ed. showed chỉ có một âm tiết, /ʃoʊd/, đuôi -ed ở đây là một âm /d/ duy nhất. Đuôi -ed chỉ thành một âm tiết riêng khi động từ kết thúc bằng /t/ hoặc /d/, như wanted và needed. show không kết thúc bằng hai âm đó.
Dùng show khi câu cần show up. "He didn't show for the meeting" thì người bản xứ có nói, nhưng đó là cách rút gọn thân mật. Dạng đầy đủ và an toàn là "He didn't show up for the meeting". Ngược lại, đừng viết "show up the report" khi ý bạn là đưa báo cáo ra cho ai xem, câu đó là "show the report to somebody".
Viết shown thay cho shone và ngược lại. Hai từ này trùng âm trong giọng Mỹ nhưng khác hẳn nghĩa và khác hẳn động từ gốc. shown là phân từ của show. shone là quá khứ và phân từ của shine, nghĩa là chiếu sáng. "The sun has shone all week" nói về nắng, "The chart has shown a drop" nói về biểu đồ. Khi chép chính tả, ngữ cảnh là thứ duy nhất cứu được bạn ở đây.
Bài tập nhanh
Tám câu, điền show, showed hoặc shown. Làm hết tám câu rồi hãy nhìn đáp án bên dưới.
- She ______ me her portfolio last Thursday.
- The results have ______ a steady improvement.
- Did anyone ______ you how the machine works?
- Only three candidates ______ up for the interview.
- We were ______ around the campus by a student.
- As ______ in the table above, costs went down.
- He has never ______ any interest in the project.
- The old paint still ______ through the new coat.
Đáp án: 1. showed. 2. shown. 3. show. 4. showed. 5. shown. 6. shown. 7. shown. 8. showed.
Câu 3 và câu 6 là hai câu đáng dừng lại. Câu 3 có did đứng trước nên động từ về nguyên thể, và đây là chỗ nhiều người điền showed vì đang nghĩ tới thì quá khứ. Câu 6 là cụm cố định "as shown in", một dạng bị động rút gọn nên bắt buộc dùng phân từ, dù trong câu không nhìn thấy have hay is nào cả. Nếu bạn sai hai câu này thì phần showed đứng ở đâu shown đứng ở đâu đáng đọc lại một lượt.
Câu hỏi thường gặp
Quá khứ của show là gì?
Quá khứ đơn của show là showed, quá khứ phân từ là shown. showed tự làm động từ chính trong câu quá khứ đơn, còn shown luôn đi sau have, has, had hoặc một dạng của be.
Show là động từ có quy tắc hay bất quy tắc?
Nửa nọ nửa kia. Quá khứ đơn showed được tạo đúng theo quy tắc thêm -ed, nhưng phân từ shown thì lấy đuôi -n của nhóm động từ mạnh như known và grown. Vì có một ô bất quy tắc nên show vẫn nằm trong bảng động từ bất quy tắc.
Have showed hay have shown mới đúng?
have shown. Dạng have showed từng tồn tại và bạn vẫn nghe thấy trong lời nói đời thường, nhưng nó bị tính là sai trong bài thi và trong văn bản trang trọng. Sau have, has, had thì chọn shown.
Showed đọc mấy âm tiết?
Một âm tiết, /ʃoʊd/. Đuôi -ed ở đây chỉ là một âm /d/ dính vào cuối. Nó chỉ thành âm tiết riêng khi động từ gốc kết thúc bằng /t/ hoặc /d/, ví dụ wanted và needed, còn show thì không.
Vì sao nghe showed hay bị chép thành show?
Vì âm /d/ cuối bị nuốt khi từ ngay sau bắt đầu bằng phụ âm, và showed rất hay đứng trước me, them, us, no. Cách sửa không phải học lại quy tắc mà là nghe lại đúng những cặp đó cho tới khi tai bạn nhận ra chỗ trống nơi âm /d/ vừa biến mất.
Học showed và shown bao lâu thì nghe ra trong câu nói nhanh?
Phần luật thì một buổi là xong. Phần tai thì tùy nền nghe hiện tại, và cách đo thẳng thắn nhất là chép lại vài đoạn rồi đếm xem mình hụt bao nhiêu lần. Bài kiểm tra trình độ nghe cho bạn một con số để so lại sau vài tuần.
Bảng năm dòng ở đầu trang đọc mất ba mươi giây, và đó là toàn bộ phần dễ. Cái khó là showed rụng âm /d/ trước phụ âm còn shown thì trùng âm với shone, hai chuyện chỉ vào tai khi bạn nghe hụt rồi soi lại bản chép của chính mình. Lấy một tập ngắn có showed hoặc shown và thử nghe chép chính tả một đoạn, rồi đọc lại bảng đầu bài xem nó còn khô không.
