Quá khứ của pay là paid, không phải payed: một chữ d quyết định cả câu
Trên trang này
Bạn đang nghe chép chính tả một đoạn hội thoại ở quầy lễ tân. Người nói buông ra "I paid the bill this morning", bạn chép thành "I pay the bill this morning", và bạn đọc lại thấy chẳng có gì sai nên bấm nộp luôn. Phần chấm gạch đỏ đúng chữ thứ hai. Trả lời gọn trước đã: quá khứ đơn của pay là paid, và quá khứ phân từ của pay cũng là paid. Dạng V-ing là paying, ngôi thứ ba số ít là pays.
Phần khó của pay nằm ở hai chỗ. Thứ nhất, paid là một trường hợp lạ: nó phát âm hoàn toàn theo quy tắc, chỉ có chính tả là bất quy tắc, nên tai bạn không hề báo động khi bạn viết payed. Thứ hai, chữ d cuối của paid gần như không được thả ra khi đứng trước một phụ âm, và khi nó tắt thì câu bạn chép ra vẫn là một câu tiếng Anh đúng, chỉ khác thì. Đây là kiểu lỗi im lặng, khó phát hiện nhất trong cả bộ động từ bất quy tắc.
Bài này đi hết chuỗi đó: bảng dạng của pay và ba động từ đuôi -ay duy nhất không chia theo quy tắc, chuyện payed có thật hay không, ranh giới giữa pay somebody với pay for something, và phần quan trọng nhất với người luyện nghe là paid vang lên thế nào khi người bản xứ nói ở tốc độ bình thường.
- Bảng dạng của pay, và vì sao payed sai chính tả
- Paid đứng một mình được, nhưng trả cho ai hay trả cho cái gì
- Nghe paid trong câu nói thật
- Phrasal verb và cụm cố định với paid
- Lỗi người Việt hay mắc với pay
- Bài tập nhanh
- Câu hỏi thường gặp
Bảng dạng của pay, và vì sao payed sai chính tả
Năm dạng, gọn trong một bảng. Cột phiên âm ghi theo giọng Mỹ, và ở pay thì giọng Anh gần như trùng hoàn toàn.
| Dạng | Từ | Phiên âm | Ví dụ ngắn |
|---|---|---|---|
| Nguyên thể (V1) | pay | /peɪ/ | I pay by card. |
| Ngôi thứ ba số ít | pays | /peɪz/ | She pays the rent monthly. |
| Quá khứ đơn (V2) | paid | /peɪd/ | We paid in cash. |
| Quá khứ phân từ (V3) | paid | /peɪd/ | I have paid twice. |
| Hiện tại phân từ | paying | /ˈpeɪɪŋ/ | He is paying now. |
Nhìn cột phiên âm sẽ thấy một điều rất đáng chú ý: paid đọc là /peɪd/, tức là đúng bằng pay cộng thêm một âm /d/. Đó chính xác là cách một động từ có quy tắc chia quá khứ. Nếu người ta viết nó là payed thì cách đọc cũng không đổi một chút nào.
Nói cách khác, pay là động từ bất quy tắc chỉ trên giấy. Về mặt âm thanh nó hoàn toàn theo quy tắc, và đó chính là lý do lỗi payed phổ biến đến vậy: tai bạn không có cách nào báo cho bạn biết rằng chính tả đang sai. Với go hay speak, viết goed hay speaked thì đọc lên đã thấy vướng. Với pay thì không.
Chỉ có ba động từ đuôi -ay trong tiếng Anh viết quá khứ bằng -aid, và cả ba đều rất thông dụng.
| V1 | V2 và V3 | Ghi chú |
|---|---|---|
| pay | paid | Giữ nguyên nguyên âm /eɪ/, chỉ đổi chính tả |
| lay | laid | Giữ nguyên nguyên âm, cùng khuôn với pay |
| say | said | Đổi cả chính tả lẫn nguyên âm, đọc là /sed/ |
| play | played | Theo quy tắc bình thường |
| stay | stayed | Theo quy tắc bình thường |
| delay, obey, spray | delayed, obeyed, sprayed | Theo quy tắc bình thường |
Ba dòng đầu là toàn bộ danh sách ngoại lệ. Mọi động từ đuôi -ay khác đều thêm -ed như bình thường, và bạn đếm được chúng hàng chục. say là ca lệch nhất trong ba, vì nó đổi luôn cả nguyên âm: pay ra paid vẫn giữ âm /eɪ/, còn say ra said thì tụt xuống thành /sed/, trùng vần với bed.
Cách viết -aid này bám luôn vào các từ phái sinh, và đây là chỗ người học hay sảy chân lần thứ hai: repaid chứ không phải repayed, unpaid, prepaid, overpaid, underpaid, well paid. Bên lay cũng vậy: mislaid, waylaid. Nếu bạn viết đúng paid mà lại viết repayed thì lỗi vẫn nguyên đó.
Vậy payed có tồn tại không? Có, nhưng chỉ trong nghề đi biển. Cụm to pay out a rope nghĩa là thả dây ra từ từ, và ở nghĩa đó quá khứ viết là payed: "They payed out the anchor chain." Ngoài boong tàu ra thì payed là sai, và trong bài thi thì nó luôn là đáp án sai. Bạn sẽ thấy rất nhiều người bản xứ viết payed trên mạng xã hội, nhưng nhìn thấy không có nghĩa là dùng được.
Vài động từ gần đó cũng có bẫy riêng và đáng xem cùng lúc: quá khứ của say đi cùng khuôn chính tả nhưng lại đổi nguyên âm nên said hay bị đọc sai thành /seɪd/, quá khứ của lay rắc rối vì laid còn đụng với lay là quá khứ của lie, quá khứ của lend nằm trong nhóm đổi đuôi thành -t và cũng dính tới chuyện tiền nong, còn quá khứ của play thì chính là cái nền quy tắc để bạn thấy pay lệch ở đâu. Nếu bạn đang ôn lại toàn bộ hệ thống thì bài ngữ pháp tiếng Anh xếp các thì và nhóm động từ vào đúng chỗ của chúng.
Paid đứng một mình được, nhưng trả cho ai hay trả cho cái gì
Nguyên tắc gọn nhất: paid làm được cả hai việc, vừa là quá khứ đơn đứng một mình vừa là phân từ đi sau have hoặc be. Vì hai vai dùng chung một hình thức nên bạn không sợ chọn nhầm dạng, cái phải để ý là có trợ động từ hay không và mốc thời gian nằm ở đâu.
| Câu | Đúng hay sai | Vì sao |
|---|---|---|
| I paid the deposit last Monday. | Đúng | Quá khứ đơn, có mốc thời gian đóng |
| I have paid the deposit last Monday. | Sai | Hiện tại hoàn thành không đi với mốc quá khứ cụ thể |
| I have paid the deposit already. | Đúng | paid đi sau have, kết quả còn hiệu lực |
| The invoice was payed on time. | Sai | Chính tả sai, phải là paid |
| Did you paid the driver? | Sai | Sau did là nguyên thể pay |
| She gets paid on the fifth. | Đúng | Bị động với get, khuôn tự nhiên nhất trong hội thoại |
Phần thật sự làm người Việt viết sai nhiều nhất không phải chia thì mà là chuyện đặt cái gì ngay sau pay. Tiếng Việt nói "trả tiền taxi", "trả tiền cho tài xế", "trả tiền bữa ăn" bằng cùng một cấu trúc, còn tiếng Anh thì đổi giới từ theo loại tân ngữ. Sáu dòng dưới làm rõ khoảng cách.
| Câu | Nghĩa thật |
|---|---|
| I paid the driver. | Trả tiền cho tài xế, người nhận đứng ngay sau, không cần giới từ |
| I paid the fare. | Trả một khoản tiền, số tiền hoặc hóa đơn đứng ngay sau |
| I paid for the ride. | Trả tiền để có được dịch vụ, thứ mua được thì đi sau for |
| I paid the driver for the ride. | Đủ cả hai, người nhận trước rồi mới tới for |
| I paid for the driver. | Tôi trả hộ tiền cho tài xế, nghĩa đã lệch hẳn |
| I got paid on Friday. | Tôi được trả lương hôm thứ sáu, chủ ngữ là người nhận tiền |
Một cách nhớ thẳng: người nhận tiền và số tiền thì đứng thẳng sau pay, còn thứ bạn mua được thì đi sau for. Dòng thứ năm trong bảng là chỗ nguy hiểm nhất, vì "pay for the driver" hoàn toàn đúng ngữ pháp nhưng nói ra một chuyện khác hẳn: bạn đang trả tiền thay cho tài xế chứ không trả tiền cho anh ta.
Còn khi nào chọn paid thay vì have paid? Vẫn là luật mốc thời gian. Câu có yesterday, last month, on Monday thì dùng paid ở dạng quá khứ đơn. Câu nói về việc đã trả rồi và trạng thái đó còn đúng tới bây giờ thì dùng have paid: "I have paid, so the account should be active." Với quá khứ hoàn thành thì vẫn là paid: "By the time the reminder arrived, we had already paid."
Nghe paid trong câu nói thật
Đây là phần bảng chia động từ không dạy, và với pay thì nó là chỗ nguy hiểm nhất trong cả bài, vì lỗi ở đây không tự lộ ra: câu bạn chép sai vẫn là câu tiếng Anh đúng ngữ pháp, đúng nghĩa, chỉ khác thì.
Chữ d cuối của paid không được thả ra khi đứng trước một phụ âm. "paid the bill" ra thành "pay-the bill". "paid two hundred" ra thành "pay-two hundred". "paid for it" ra thành "pay-for it". Âm /d/ chỉ còn là một khoảng chặn lưỡi rất ngắn, và ở tốc độ nói bình thường thì nó biến mất hẳn.
Và đó là lý do lỗi này im lặng. "I pay the bill this morning" là một câu có vấn đề về thì nhưng vẫn đọc trôi, vẫn hiểu được, và không có từ nào sai chính tả. Với các động từ khác, chép sai thì câu gãy ngay và bạn tự thấy. Với pay thì bạn phải chủ động đi tìm chữ d.
I paid và I have paid chỉ chênh nhau một tiếng /v/ bị kẹp giữa hai phụ âm. "I've paid" rút thành "aiv peɪd", và tiếng /v/ nằm giữa nguyên âm của I và âm /p/ mạnh phía sau nên bị nén gần hết. Khác biệt giữa quá khứ đơn và hiện tại hoàn thành ở đây mỏng tới mức tai gần như không bắt được, trong khi nghĩa của hai câu thì khác nhau thật sự.
paid, played và prayed cùng một khuôn, chỉ khác cụm phụ âm đầu. Cả ba đều là /p/ cộng nguyên âm /eɪ/ cộng /d/, và chữ l hay chữ r ở giữa thì bị ép rất mỏng khi nói nhanh. "I paid for it" và "I played for it" là hai câu đều có nghĩa, và người học chép nhầm cho nhau khá thường xuyên trong các đoạn nói về thể thao hoặc âm nhạc.
get paid nuốt chữ t và ra thành một khối. Âm /t/ cuối của get bị âm /p/ phía sau kéo về, nên "get paid" vang ra như "gep-paid" hoặc chỉ còn "geh paid". Người học chép thành "get pay" hoặc bỏ luôn một từ, và cả hai đều làm hỏng thể bị động.
Gặp nguyên âm thì chữ d nối sang và biến thành cú chạm lưỡi. "paid it back" ra thành "pay-dit back", "paid off" ra thành "pay-doff". Ở đây thì ngược lại, chữ d nghe rất rõ, chỉ có điều nó nhảy sang đầu từ sau nên người học cắt sai ranh giới và chép thành "pay dit back".
Trong bảng sau, mỗi câu xuất hiện ba lần: lúc viết ra, lúc vang lên, và lúc bị chép trượt. Cột giữa bám theo tai, không bám theo sách.
| Câu thật | Nghe ra như | Người học hay chép thành |
|---|---|---|
| I paid the bill this morning. | ai pay-the bill this mornin | I pay the bill this morning. |
| We have paid for both nights. | wiv pay-for both nights | We pay for both nights. |
| She paid two hundred for it. | shi pay-two hundred for it | She pay two hundred for it. |
| He paid it back last week. | hi pay-dit back las week | He pay dit back last week. |
| I get paid on the fifth. | ai gep-paid on the fifth | I get pay on the fifth. |
| They paid for the whole trip. | they pay-for the whole trip | They played for the whole trip. |
Đọc cột thứ ba là thấy ba loại lỗi hiện ra. pay thay paid là lỗi mất âm cuối, và nó chiếm phần lớn vì câu sai vẫn đọc trôi nên không có gì báo động. pay dit thay paid it là lỗi cắt sai ranh giới khi phụ âm cuối nhảy sang từ sau. played thay paid là lỗi cụm phụ âm đầu bị ép mỏng.
Chuỗi sửa lỗi đó hiện ra rất rõ trong một buổi nghe chép chính tả trên WELE. Nghe một câu và chép lại y nguyên, phần chấm sẽ soi vào đúng từ lệch. Khi từ bị gạch là paid mà bạn chép pay, bạn nhận được một thông tin rất riêng: câu bạn viết ra không hề sai ngữ pháp, nó chỉ sai thì, và nếu không có phần chấm thì bạn đã không bao giờ biết. Đây đúng là loại lỗi mà tự học một mình rất khó phát hiện.
Với pay thì tác dụng của việc chép còn đi xa hơn một bước. Vì âm /d/ cuối biến mất, bạn buộc phải lấy thông tin thì từ chỗ khác trong câu: từ this morning, từ last week, từ have, từ get. Tức là bạn tập nghe đúng những từ ngắn không trọng âm mà người học hay bỏ qua nhất. Chép hụt vài lần với paid là tự động luyện luôn phần nghe trạng ngữ thời gian.
Nếu muốn hiểu vì sao các âm cuối này tắt đi chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nuốt âm và nối âm cho cả câu. Muốn áp ngay vào câu thật, bạn mở thư viện podcast, mỗi bài có transcript để đối chiếu sau khi chép.
Phrasal verb và cụm cố định với paid
pay sinh ra một bộ phrasal verb khá dày, và điều thú vị là nhiều cụm trong đó chẳng liên quan gì tới tiền: pay attention, pay a visit, pay a compliment đều mượn hình ảnh trả một thứ gì đó cho ai. Bên dưới là mười ba dòng, tất cả ở dạng quá khứ hoặc phân từ để bạn nhìn cho quen mắt.
| Cụm | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| pay for | Trả tiền để có được thứ gì | She paid for the whole trip herself. |
| pay off | Trả hết nợ, hoặc mang lại kết quả xứng đáng | They paid off the loan two years early. |
| pay back | Trả lại tiền đã vay | I paid him back the next morning. |
| pay up | Trả cho xong, thường là miễn cưỡng | The company finally paid up in March. |
| pay in | Nộp tiền vào tài khoản | He had paid the cheque in on Friday. |
| pay out | Chi trả một khoản lớn, hay dùng với bảo hiểm | The insurer paid out within three weeks. |
| pay down | Trả bớt dần một khoản nợ | We paid down half the balance last year. |
| pay attention to | Chú ý tới | Nobody paid attention to the small print. |
| pay a visit | Ghé thăm | She paid us a visit on her way north. |
| pay a compliment | Khen ai một câu | He paid her a compliment about the layout. |
| pay the price | Trả giá cho một quyết định | They paid the price for skipping the tests. |
| get paid | Được trả lương hoặc trả công | We got paid late two months in a row. |
| well paid, underpaid | Được trả cao, bị trả thấp | The role was interesting but badly paid. |
Có một chi tiết đáng để ý ở dòng pay off. Cụm này có hai nghĩa xa nhau và bạn phân biệt bằng chủ ngữ. Khi chủ ngữ là người hoặc tổ chức và sau nó là một khoản nợ thì đó là trả hết: "They paid off the mortgage." Khi chủ ngữ là một việc làm hoặc một nỗ lực và sau nó không có gì thì đó là kết quả xứng đáng: "All that practice paid off." Câu thứ hai xuất hiện rất nhiều trong podcast về công việc và học hành.
Chi tiết thứ hai nằm ở giới từ của pay attention. Luôn là to, không bao giờ là for hay on. "Pay attention to the deadline" đúng, "pay attention for the deadline" sai, và đây là lỗi giới từ bị gạch nhiều nhất trong nhóm này. Cùng cách đó, pay a visit đi với to khi có người nhận: "She paid a visit to her old school."
Lỗi người Việt hay mắc với pay
payed. Đây là lỗi của phản xạ thêm -ed cho mọi động từ, và với pay thì nó khó bỏ hơn hẳn vì cách đọc không đổi nên tai không báo gì. Bạn sẽ thấy cả người bản xứ viết payed trên mạng xã hội và trong tin nhắn, nhưng nhìn thấy không có nghĩa là dùng được: ngoài nghĩa thả dây trên tàu biển thì payed luôn bị tính là sai chính tả.
Did you paid. Sau did thì luôn như vậy, did giữ thì và động từ giữ nguyên thể. "Did you pay the driver?" mới đúng. Lỗi này xuất hiện đúng lúc bạn đang tập trung nhớ rằng quá khứ của pay là paid.
Viết repayed, prepayed hoặc unpayed. Cách viết -aid bám theo cả họ từ. Đúng là repaid, prepaid, unpaid, overpaid, underpaid, well paid. Nhiều người viết đúng chữ paid đứng một mình rồi lại sai ngay ở từ ghép, vì phản xạ thêm -ed quay lại khi từ dài ra.
Nhầm vai người trả với người nhận. "I paid ten million a month at that company" là câu người học viết khi muốn nói mình được trả mười triệu một tháng, nhưng nó lại nói rằng bạn là người chi ra. Câu đúng là "I got paid ten million a month" hoặc "I was paid ten million a month". Tiếng Việt dùng chung chữ "trả" cho cả hai chiều, nên đây là lỗi rất dễ mắc và rất dễ gây hiểu nhầm trong CV.
Thêm giới từ vào chỗ không cần. "I paid to the driver" và "I paid for the fare" đều lệch. Người nhận tiền đứng thẳng sau pay, số tiền và hóa đơn cũng đứng thẳng sau pay. Chỉ có thứ bạn mua được mới đi sau for. Câu đúng là "I paid the driver" và "I paid the fare".
Lẫn pay với salary, wage và fee. pay là từ chung nhất cho tiền công, dùng được cả trong nói lẫn trong viết: "The pay is not great." salary là lương tháng cố định của nhân viên văn phòng. wage thường là lương tính theo giờ hoặc theo ngày. fee là khoản phí bạn trả cho một dịch vụ chuyên môn. Viết "my wage is thirty million a month" thì người đọc bản xứ sẽ khựng lại, chỗ đó cần salary.
Bài tập nhanh
Tám câu, điền pay, pays, paid, paying hoặc for. Làm trọn bộ rồi hãy dò đáp án ở dưới.
- I ______ the deposit last Monday and got a receipt.
- Did you ______ the driver before you got out?
- We have ______ for both nights already.
- She ______ the rent on the first of every month.
- He is still ______ off his student loan.
- They got ______ two weeks late again.
- Nobody paid attention ______ the small print.
- The invoice was ______ in full on Friday.
Đáp án: 1. paid. 2. pay. 3. paid. 4. pays. 5. paying. 6. paid. 7. to. 8. paid.
Câu 2 và câu 4 là hai câu đáng dừng lại. Câu 2 có did đứng trước nên động từ về nguyên thể, và người học hay điền paid đúng vào lúc vừa nhớ ra quá khứ của pay. Câu 4 nói về việc lặp lại hằng tháng nên là thì hiện tại, mà chủ ngữ số ít thì phải có chữ s, và chính chữ s đó là thứ hay bị bỏ quên nhất. Nếu bạn sai hai câu này thì phần thứ hai của bài đáng đọc lại một lượt.
Câu hỏi thường gặp
Quá khứ của pay là gì?
Quá khứ đơn và quá khứ phân từ của pay đều là paid. Một hình thức dùng cho cả hai vai, nên bạn không phải chọn giữa hai dạng như với go hay speak, chỉ cần để ý xem câu có trợ động từ hay không.
Payed hay paid, cái nào đúng?
paid đúng trong mọi nghĩa thông thường. payed chỉ đúng trong nghề đi biển, với nghĩa thả dây hoặc thả xích ra từ từ. Ngoài ngữ cảnh đó ra, payed là lỗi chính tả, dù bạn gặp nó khá nhiều trên mạng.
Vì sao pay là động từ bất quy tắc mà đọc lại giống động từ có quy tắc?
Vì paid phát âm đúng bằng pay cộng một âm /d/, nghĩa là đúng như một động từ có quy tắc sẽ đọc. Cái bất quy tắc của pay nằm hoàn toàn ở chính tả, không nằm ở âm thanh. Chỉ có ba động từ đuôi -ay đi con đường này là pay, lay và say, còn play, stay, delay đều thêm -ed bình thường.
Pay somebody hay pay for something?
Người nhận tiền và số tiền đứng thẳng sau pay, không cần giới từ: "I paid the driver", "I paid the fare". Thứ bạn mua được thì đi sau for: "I paid for the ride". Cẩn thận với "pay for the driver", câu đó nghĩa là bạn trả tiền hộ tài xế.
Vì sao nghe paid hay chép thành pay?
Vì âm /d/ ở cuối paid không được thả ra khi đứng trước một phụ âm, nên "paid the bill" vang ra gần như "pay the bill". Điều làm lỗi này khó phát hiện là câu chép sai vẫn đúng ngữ pháp, chỉ sai thì, nên không có gì báo động cho bạn cả.
Học paid bao lâu thì nghe ra được trong câu nói nhanh?
Phần luật thì bạn nắm trong mười phút vì chỉ có một dạng cho cả V2 lẫn V3. Phần tai thì lâu hơn, bởi bạn không luyện nghe chính chữ d mà luyện thói quen soi vào trạng ngữ thời gian và trợ động từ quanh nó. Cách đo thực tế nhất là chép lại vài đoạn hội thoại rồi xem còn hụt ở đâu, và bài kiểm tra trình độ nghe cho bạn một mốc để so lại sau vài tuần.
paid là dạng dễ nhớ nhất trong cả bảng bất quy tắc, một hình thức dùng cho cả hai vai, và đúng vì thế mà nó lọt lưới. Chữ d cuối im lặng biến câu quá khứ của bạn thành câu hiện tại mà không để lại dấu vết nào trên giấy. Chọn một tập ngắn và thử nghe chép chính tả một đoạn có paid, rồi đếm xem bạn bỏ mất chữ d bao nhiêu lần.
