Setted không tồn tại: quá khứ của set và ranh giới với sit

Bạn đang nghe chép chính tả một đoạn hội thoại văn phòng. Câu chạy qua, bạn chép thành "I said it up last night", rồi phần chấm gạch đỏ chữ thứ hai. Câu thật là "I set it up last night". Trong giọng Mỹ, "set it" và "said it" nghe gần như trùng nhau, và bạn chọn cái quen tay hơn. Trả lời gọn trước đã: quá khứ đơn của set là set, và quá khứ phân từ của set cũng là set. Ba cột, một mặt chữ, không thêm gì cả.

Cái khó của set không nằm ở chuyện nhớ dạng, vì chẳng có dạng nào để nhớ. Nó nằm ở hai chỗ khác. Thứ nhất, set và sit là một cặp mà tiếng Việt gộp chung vào chữ đặt và chữ ngồi rất lỏng lẻo, còn tiếng Anh thì chia rạch ròi theo chuyện câu có tân ngữ hay không, và hai động từ ấy chia hoàn toàn khác nhau. Thứ hai, set là một trong những từ mang nhiều nghĩa nhất tiếng Anh, tới mức nghĩa đặt để chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong số lần bạn gặp nó.

Bài này đi hết chuỗi đó: vì sao set không có dạng quá khứ riêng, ranh giới giữa set với sit và sat, những nghĩa của set mà bạn gặp hằng ngày, cách nó vang lên trong câu nói thật, và những chỗ người Việt hay trượt.

• Bảng dạng của set, và vì sao đuôi quá khứ biến mất
• Set hay sit, ranh giới nằm ở đâu
• Nghe set trong câu nói thật
• Cụm hay gặp với set
• Lỗi người Việt hay mắc với set
• Bài tập nhanh
• Câu hỏi thường gặp

Bảng dạng của set, và vì sao đuôi quá khứ biến mất

Năm dạng, và ba trong số đó viết y hệt nhau. Cột phiên âm ghi theo giọng Mỹ, giọng Anh không khác gì đáng kể ở từ này.

Vì sao set lại không có dạng quá khứ riêng? Đuôi quá khứ của nó không mất tích, nó bị chính thân từ nuốt. Trong tiếng Anh cổ, đuôi quá khứ là một âm răng, đại khái là de hoặc te. Khi thân từ vốn đã kết thúc bằng đúng âm răng ấy, tức là bằng /t/ hoặc /d/, thì phần thêm vào không còn tách ra được nữa và dần biến mất khỏi cả cách viết.

Kết quả là một nhóm động từ có chung tướng mạo rất dễ nhận: một âm tiết, kết thúc bằng t hoặc d. set, hit, put, cut, let, shut, cost, hurt, quit, split, spread, burst, bet, cast. Đây là một trong số ít nhóm bất quy tắc mà bạn nhận diện được bằng mắt thay vì học thuộc từng cái.

Nhưng set có một chi tiết mà các bạn cùng nhóm không có, và nó đáng nhớ hơn cả cái bảng ở trên. set từ lâu vẫn được nhắc tới như mục từ dài nhất trong bộ Oxford English Dictionary, với hàng trăm nghĩa được ghi nhận. Bạn không cần biết hết số đó, nhưng bạn nên bỏ ngay ý nghĩ rằng set chỉ có nghĩa là đặt. Trong hội thoại thật, set the alarm, set a date, set a record, set up a meeting xuất hiện dày hơn nhiều so với nghĩa đặt một vật xuống.

Còn một chi tiết chính tả: dạng V-ing gấp đôi chữ t, thành setting chứ không phải seting. Lý do là nguyên âm trước nó ngắn và có trọng âm. Cùng luật đó có sitting, hitting, putting, getting.

Ba động từ nữa đáng đọc, mỗi cái vì một lý do. Quá khứ của sit là bài phải đọc kèm bài này, vì set và sit là cặp bị dùng lẫn nhiều nhất trong cả tiếng Anh và hai động từ ấy chia hoàn toàn khác nhau. Quá khứ của put cùng nhóm không đổi hình và cũng cần tân ngữ giống set, nên hai bài soi rõ nhau. Quá khứ của cost thì cho thấy nhóm này còn kéo sang cả những động từ chẳng liên quan gì tới hành động đặt để. Nếu bạn muốn thấy vị trí của động từ này giữa các thì, bài ngữ pháp tiếng Anh vẽ ra bản đồ đó.

Set hay sit, ranh giới nằm ở đâu

Vì set không đổi hình nên bài này không có chuyện chọn V2 hay V3. Thay vào đó, chỗ quyết định là ranh giới với sit. Nguyên tắc gọn nhất: set luôn cần một tân ngữ, bạn set cái gì đó; còn sit thì không cần, chủ ngữ tự ngồi. Hai động từ này cũng chia khác hẳn nhau, và bảng dưới cho thấy vì sao trộn chúng lại là lỗi lớn chứ không phải lỗi nhỏ.

Có một ngoại lệ đáng nhớ cho quy tắc tân ngữ. Khi chủ ngữ là mặt trời hoặc mặt trăng thì set không cần tân ngữ và mang nghĩa lặn. "The sun set at six" là câu đúng, không có tân ngữ nào, và quá khứ vẫn là set. Đây là cách dùng cổ còn sót lại, và nó xuất hiện rất nhiều trong văn miêu tả và trong bản tin thời tiết.

Phần thứ hai của ranh giới nằm ở nghĩa, và đây mới là chỗ người Việt mất nhiều thông tin nhất khi nghe. Tiếng Việt dịch set là đặt, nhưng phần lớn số lần bạn gặp set thì nó không nói về việc đặt một vật xuống. Sáu dòng dưới đây là các nghĩa xuất hiện dày nhất.

Dòng thứ tư là cái bẫy dịch từng chữ điển hình. "Set the table" nghĩa là bày chén đũa lên bàn trước bữa ăn, còn cái bàn thì đứng yên tại chỗ. Dòng thứ năm cũng vậy: "set in" khi nói về phim, sách, truyện thì nghĩa là lấy bối cảnh ở đâu, không phải đặt cái gì vào đâu.

Dòng cuối là câu bạn nghe nhiều nhất ở sân bay, ở quầy lễ tân, ở cuối một cuộc gọi công việc. "You are all set" nghĩa là xong rồi, không cần làm gì thêm. Nó không có nghĩa đen nào cả, và người học chưa gặp bao giờ thì sẽ đứng chờ một câu tiếp theo không bao giờ tới.

Nghe set trong câu nói thật

Đây là phần bảng chia động từ không bao giờ chạm tới, và với set thì cái bẫy không nằm ở chuyện nghe hụt mà nằm ở chuyện nghe ra một từ khác. set chỉ có ba âm, và cả ba đều nằm rất gần với ba âm của những từ thông dụng hơn nó.

set với said khác nhau đúng ở phụ âm cuối, mà phụ âm ấy thì không bật ra. /set/ và /sed/ chỉ chênh nhau chỗ dây thanh có rung hay không ở âm cuối, và trong câu nói thì cả hai đều bị chặn lại trước khi bật. Manh mối thật nằm ở độ dài nguyên âm: nguyên âm của said dài hơn nguyên âm của set một chút, vì nó đứng trước một phụ âm hữu thanh.

set đứng trước nguyên âm trong giọng Mỹ biến chữ t thành một cú chạm lưỡi nghe như d. "set it up" ra thành "seddi-dup", "set a date" thành "sedda date". Đây là lúc set và said gần nhau nhất, vì "said it" cũng ra thành "seddit". Hai câu hoàn toàn khác nghĩa mà âm thanh gần như trùng.

set với sat khác nhau ở nguyên âm, và đó là cặp tiếng Việt hay gộp. /e/ trong set gần với chữ e tiếng Việt. /æ/ trong sat mở hơn và bẹt hơn, miệng kéo ngang. Nếu tai bạn gộp hai âm này thì bạn mất luôn khả năng tách set khỏi sat, mà hai từ ấy lại thuộc hai động từ khác nhau với hai cấu trúc câu khác nhau.

set đứng trước phụ âm thì chữ t câm hẳn. "set the table" ra thành "se'the table", "set my alarm" thành "se'my alarm". Bạn không nghe thấy chữ t, bạn chỉ nghe một khoảng nghẽn rất ngắn giữa hai từ.

sets có cụm /ts/ ở cuối, rất dễ rụng. Chữ s không đứng riêng mà dính vào chữ t thành một tiếng xì ngắn. Khi từ tiếp theo cũng bắt đầu bằng phụ âm thì tiếng xì ấy mỏng đi tới mức bạn chỉ nghe được set, và dấu hiệu duy nhất của thì hiện tại biến mất.

set up nói ra khác setup, dù viết gần giống nhau. Ở dạng động từ, trọng âm rơi vào up, thành "set UP", và hai từ tách rời. Ở dạng danh từ, trọng âm rơi vào set, thành "SET-up", và nó là một từ. Chép sai chỗ này là chép sai từ loại chứ không phải sai chính tả.

Trong bảng dưới, câu gốc nằm cạnh âm lúc nói nhanh và cạnh lỗi chép hay gặp. Cột giữa bám vào cái tai bắt được, không bám vào phiên âm chuẩn.

Nhìn cột thứ ba sẽ thấy các lỗi rơi vào bốn loại khác nhau, nhiều hơn hẳn phần lớn động từ khác. Dòng một là lỗi phụ âm cuối bị làm mềm, set nghe thành said. Dòng hai và dòng bốn là lỗi nguyên âm cộng lỗi cấu trúc, set và sat bị hoán chỗ và kéo theo cả chuyện câu có tân ngữ hay không. Dòng ba là lỗi từ chức năng, cái /v/ của have bị nuốt nên thì hoàn thành biến mất. Dòng năm là lỗi cụm phụ âm cuối, và dòng sáu là lỗi trọng âm dẫn tới sai từ loại.

Trong lúc nghe chép chính tả trên WELE, bạn thấy chuỗi này lặp lại ở từng câu. Nghe rồi chép lại nguyên trạng, phần chấm sẽ chỉ đúng vào từ bị lệch. Với một động từ không đổi hình như set, thông tin bạn nhận được thường không phải về chuyện chia động từ, mà về chuyện tai bạn xử lý âm cuối và nguyên âm ra sao. Đó là chẩn đoán đúng thứ bạn cần, vì set thì có gì để chia đâu.

Khi từ bị gạch là set mà bạn chép said, cách chữa là nghe lại đúng câu đó và chú ý vào độ dài nguyên âm chứ không phải vào chữ cuối, vì chữ cuối vốn không bật ra. Khi bạn chép sat, cách chữa nằm ở chỗ khác hẳn: đọc lại câu mình vừa viết và hỏi xem động từ ấy có tân ngữ hay không. Có tân ngữ thì không thể là sat. Một vòng đọc lại bắt được gần hết loại lỗi thứ hai này mà không cần nghe thêm lần nào.

Nếu muốn hiểu vì sao các âm này biến mất chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nuốt âm và nối âm cho cả câu, không riêng set. Còn luyện trên giọng thật thì vào podcast trong thư viện, transcript đối chiếu có sẵn.

Cụm hay gặp với set

set sinh ra rất nhiều cụm động từ có giới từ, và bên cạnh đó là một loạt cụm cố định trong tiếng Anh công việc. Mười ba dòng dưới đây trộn cả hai loại, viết ở dạng quá khứ hoặc phân từ, mà với set thì hai dạng ấy trùng nhau nên bạn nhìn phần còn lại của câu để biết thì.

Có một chi tiết đáng dừng lại ở dòng set up. Cụm động từ viết rời thành hai từ, còn danh từ tương ứng viết liền thành setup. "We set up the room" là hành động. "The setup looks good" là cái sắp xếp đã hoàn thành. Trong tiếng Việt cả hai đều dịch là thiết lập nên người học hay viết liền hoặc viết rời tùy hứng, và người đọc tiếng Anh thấy ngay chỗ đó.

Dòng set in cũng đáng để ý theo hướng khác. Cụm này gần như luôn đi với những chuyện không hay: the rain set in, panic set in, winter set in, doubt set in. Nó nói rằng một trạng thái vừa bắt đầu và sẽ còn kéo dài. Nếu bạn dùng nó cho một chuyện vui thì câu sẽ nghe rất lạ.

Lỗi người Việt hay mắc với set

setted. Đây là phản xạ thêm ed cho mọi động từ. set không bao giờ chia theo quy tắc ở bất cứ nghĩa nào. Chỉ có set, không có setted, không có setten. Cùng nhóm này còn có hitted, putted, costed, tất cả đều sai vì cùng một lý do.

Dùng set thay cho sat. "I set on the chair" là câu sai vì không có tân ngữ. Đúng phải là "I sat on the chair". Cách kiểm tra rất nhanh: nếu sau động từ không có một danh từ chỉ vật bị tác động thì đó không phải set. Ngoại lệ duy nhất đáng nhớ là mặt trời lặn.

Dùng sat thay cho set. Đây là lỗi ngược lại và cũng phổ biến không kém. "She sat the box on the table" sai vì có tân ngữ the box, phải là "She set the box on the table". Người học nhớ được rằng sat là quá khứ nên dùng nó ở mọi câu quá khứ có chuyện đặt để.

Quên chữ s ở hiện tại đơn. Vì set của quá khứ và set của hiện tại giống hệt nhau nên người học quen tay viết set cho mọi trường hợp. "The sun set at six every day" là câu sai với every day, phải là "The sun sets at six every day". Thiếu chữ s ấy đẩy câu về thì quá khứ.

Viết setup khi cần set up, và ngược lại. set up viết rời là động từ, setup viết liền là danh từ. "I need to setup a meeting" sai, phải là "set up a meeting". "The set up is fine" thì nên là "The setup is fine". Đây là lỗi rất hay gặp trong email công việc của người Việt.

Chỉ biết nghĩa đặt. Đây không phải lỗi ngữ pháp nhưng nó làm hỏng cả đoạn nghe. Khi gặp "The film is set in the nineties" mà bạn hiểu là bộ phim được đặt vào những năm chín mươi thì cả câu chuyện phía sau lệch theo. Nghĩa của set trải rất rộng, và cách duy nhất để nắm là gặp nó trong nhiều câu khác nhau chứ không phải học một dòng nghĩa trong từ điển.

Bài tập nhanh

Tám câu, điền set, sets, setting, sat hoặc sit. Cả bài xong rồi mới mở đáp án ở cuối.

1. She ______ the box down and opened it.
2. He ______ by the window for two hours yesterday.
3. The sun ______ around six here in December.
4. We have ______ a date for the launch.
5. Did you ______ the alarm before you left?
6. They are ______ up the room right now.
7. The rain ______ in just after lunch and did not stop.
8. Please ______ down, the meeting is about to start.

Đáp án: 1. set. 2. sat. 3. sets. 4. set. 5. set. 6. setting. 7. set. 8. sit.

Câu 2 và câu 3 là hai câu đáng dừng lại. Câu 2 không có tân ngữ nào sau động từ nên phải là sat, và rất nhiều người điền set vì thấy câu ở quá khứ. Câu 3 có in December ngụ ý một thói quen lặp lại nên là hiện tại đơn với chủ ngữ số ít, bắt buộc có chữ s. Nếu bạn trượt hai câu này thì phần set với sit ở giữa bài đáng đọc lại một lượt.

Câu hỏi thường gặp

Quá khứ của set là gì?

Quá khứ đơn của set là set, quá khứ phân từ cũng là set. Ba cột trong bảng động từ bất quy tắc dùng chung một mặt chữ và một cách đọc. Chỉ có dạng V-ing đổi, thành setting với hai chữ t.

Setted có phải một dạng của set không?

Không. set thuộc nhóm động từ kết thúc bằng t hoặc d nên đuôi quá khứ đã bị thân từ hấp thụ từ nhiều thế kỷ trước. Không có setted trong tiếng Anh chuẩn ở bất cứ ngữ cảnh nào.

Set và sit khác nhau thế nào?

set cần một tân ngữ, bạn set cái gì đó xuống hoặc set một cái gì đó thành một giá trị. sit thì không cần tân ngữ, chủ ngữ tự ngồi. Hai động từ này cũng chia khác nhau: set giữ nguyên ở cả ba cột, còn sit thành sat ở cả quá khứ lẫn phân từ. Ngoại lệ duy nhất là mặt trời lặn, khi ấy set không cần tân ngữ.

Làm sao biết set trong câu là hiện tại hay quá khứ?

Nhìn ba chỗ. Thứ nhất, chủ ngữ là he, she, it mà không có chữ s thì câu ở quá khứ. Thứ hai, trạng từ thời gian: last night, yesterday kéo câu về quá khứ, còn every day, usually giữ nó ở hiện tại. Thứ ba, trợ động từ: có have hoặc has là hiện tại hoàn thành, có did là quá khứ.

Set up và setup viết thế nào cho đúng?

set up viết rời là động từ: "We set up the account yesterday". setup viết liền là danh từ: "The setup takes ten minutes". Nếu trong câu bạn có thể thay bằng một động từ khác thì viết rời, còn nếu chỗ đó là một danh từ đứng sau the hoặc a thì viết liền.

Học nhóm động từ không đổi hình bao lâu thì nghe ra được thì của câu?

Phần luật thì bạn nắm trong một buổi vì nhóm này rất ít thành viên. Phần tai thì tùy nền nghe hiện tại, và với set thì phần khó nhất không phải nghe ra thì mà là tách nó khỏi said và sat. Cách đo thực tế nhất là chép lại vài đoạn hội thoại rồi xem còn hụt ở đâu. Bài kiểm tra trình độ nghe ghi lại điểm xuất phát của bạn, và lần đo sau sẽ so vào đó.

Bảng dạng của set bạn đọc xong trong mười giây vì cả ba cột giống nhau, và đó là phần dễ nhất của trang này. Phần còn lại, chuyện set nghe thành said khi chữ t hóa mềm và chuyện set với sat kéo theo cả cấu trúc câu, chỉ thật sự đi vào tai khi bạn nghe hụt nó rồi nhìn thấy chỗ mình chép sai. Chọn một tập ngắn và thử nghe chép chính tả một đoạn có set hoặc sets, rồi quay lại bảng ở đầu bài xem nó còn đơn giản như lúc đầu không.