Tiếng Anh cho tài xế: từ vựng, ngữ pháp và hội thoại cho tài xế công nghệ

Sáu giờ chiều ở phố cổ Hà Nội. Ứng dụng báo khách của bạn đã đến, nhưng điểm đón nằm trong một con ngõ rộng chưa đầy hai mét, và xe bạn không vào được. Bạn gọi cho khách. Một người đàn ông Úc, anh Cole, nghe máy và nói một câu dài, nhanh, có “mate” ở cuối. Bạn chỉ nghe được “alley” và “where are you”. Bạn cần nói được ba thứ ngay: bạn đang đứng ở đâu, anh nên đi tới đâu, và vì sao bạn không vào được tận cửa.

Khách nói tiếng Anh là nhóm khách đông nhất của tài xế Grab và xe du lịch ở Hà Nội, Đà Nẵng, Sài Gòn. Họ đến từ Mỹ, Anh, Úc, Canada, Ấn Độ và nhiều nước khác, mỗi nơi nói tiếng Anh một kiểu, nhưng bộ câu cần cho tài xế thì khá chung. Tiếng Anh cho nghề này không cần hay, cần rõ, và cần thành thói quen khi bạn đang vừa lái xe vừa nghe app.

Bài này gồm từ vựng đi từ ngõ nhỏ phố cổ đến sân bay Nội Bài, năm điểm ngữ pháp (cách nhờ và đề nghị lịch sự, thì hiện tại tiếp diễn khi báo giờ, câu hỏi với do, số tiền dễ nhầm, danh từ không đếm được), ba hội thoại và cách luyện. Cuối bài là bộ 40 từ bạn có thể chơi.

• Khách nói tiếng Anh ở Hà Nội: Mỹ, Anh, Úc nói khác nhau ở đâu
• Từ vựng, từ ngõ nhỏ phố cổ đến sân bay Nội Bài
• Ngữ pháp: năm chỗ khiến câu nghe cộc
• Hội thoại: ngõ hẹp, trạm thu phí, tranh cãi về giá
• Luyện giữa các chuyến
• Câu hỏi hay gặp
• Một việc nên thử tuần này

Khách nói tiếng Anh ở Hà Nội: Mỹ, Anh, Úc nói khác nhau ở đâu

Ba nhóm khách đông nhất khác nhau ở vài chữ bạn sẽ dùng mỗi ngày. Người Mỹ nói trunk, gas và parking lot, người Anh nói boot, petrol và car park, còn người Úc gần với người Anh ở hai chữ đầu. Không cần học cả hai bộ. Hãy chọn một bộ để tự nói, và nghe khách dùng chữ nào để biết họ hiểu chữ nào.

Cách xưng hô thì đơn giản hơn nhiều so với tiếng Việt. Bạn gọi khách là sir hoặc ma’am nếu chưa biết tên, rồi Mr Cole hoặc Ms Cole khi đã biết họ. Nhiều khách Úc và Mỹ sẽ nói “call me Dave”, và khi đó bạn gọi theo tên nếu thấy thoải mái. Bạn không cần phân biệt anh, chị, cô, chú như trong tiếng Việt.

Về tiền boa, ở Mỹ và Canada tiền boa là chuyện bình thường và nhiều người mong đợi, nên khách từ đó thường boa. Ở Úc và New Zealand tiền boa không phổ biến bằng. Khách Anh thường làm tròn lên. Hai câu cần nhớ là “Keep the change” (cứ giữ tiền thối) và “Thank you, that’s very kind”.

Từ vựng, từ ngõ nhỏ phố cổ đến sân bay Nội Bài

Các bảng đi theo thứ tự một chuyến xe. Ví dụ dùng cách nói bạn có thể nói thật, và bản dịch dùng “anh” cho một khách nam. Nếu khách là nữ, đổi thành “chị”.

Nhận chuyến và điểm đón

Hai cụm pick up và drop off là cụm động từ. Pick up là đón ai đó hoặc lấy đồ, drop off là cho xuống. Chúng dùng được với đại từ ở giữa (pick you up, drop you off), và đó là kiểu nói tự nhiên hơn cả pick up you.

Hành lý và nhiệt độ trong xe

Với khách Mỹ, bạn có thể nghe họ nói “I’ll put it in the trunk myself”, nghĩa là họ tự xếp. Hãy để họ làm vậy và mở cốp giúp. Khách Anh và Úc nhiều khi nói “boot” để chỉ cùng một chỗ, và bạn chỉ cần mở cốp thay vì đoán.

Sân bay Nội Bài và khách sạn

Ở sân bay Nội Bài, câu hỏi “Which terminal?” đáng được hỏi trước khi xuất phát, vì khách quốc tế và khách nội địa đi hai nhà ga khác nhau. Nếu khách không chắc, hãy hỏi hãng bay: “Which airline are you flying with?”

Đường đi: cầu, đường cao tốc và các ngã rẽ

Khi chỉ đường cho khách đi bộ, các chữ cơ bản là straight (thẳng), left, right, at the end of the street (cuối đường), on your left (bên trái anh). Câu “It’s just there, on your left” dùng được cho hầu hết điểm đến gần.

Giá cước, tip và đồ bỏ quên

Người Mỹ viết driver’s license, người Anh viết driving licence với chữ c. Cả hai đều hiểu cách nói kia. Còn chữ tip không phải lúc nào cũng được nhắc: nhiều khách chỉ nói “keep the change”, và bạn đáp “thank you, that’s very kind”.

Ngữ pháp: năm chỗ khiến câu nghe cộc

1. Could you, would you mind, would you like: nhờ và đề nghị lịch sự

Khi nhờ khách, dùng could you hoặc would you mind + động từ thêm -ing. Khi đề nghị làm giúp, dùng would you like me to hoặc shall I. Khi xin phép, dùng is it okay if hoặc would it be okay if.

• Could you show me the address, please?
• Would you mind fastening your seat belt?
• Would you like me to put your bags in the trunk?
• Is it okay if I take the highway?

Lỗi hay gặp của người Việt là dịch từng chữ câu mệnh lệnh: “You give me address” hoặc “Please you wear seat belt”. Khách hiểu nhưng thấy cộc. Giữ could you hoặc would you mind cho mọi lời nhờ, và please một lần là đủ.

2. Hiện tại tiếp diễn và going to: báo tình hình và giờ giấc

Khi việc đang xảy ra, dùng hiện tại tiếp diễn: the traffic is moving slowly, we are approaching the bridge. Khi sắp xảy ra, dùng going to hoặc will: we’re going to arrive in ten minutes.

• The traffic is moving slowly.
• We’re approaching the airport.
• We’re going to arrive in about ten minutes.
• I’ll take the next exit.

Người học hay dùng hiện tại đơn cho mọi thứ: “Traffic jam now” hoặc “We arrive ten minute”. Khách vẫn hiểu, nhưng không rõ bạn đang nói việc đang xảy ra hay chuyện chung chung. Thêm be + -ing là cách đơn giản nhất.

3. Câu hỏi với do, does, is: đừng bỏ trợ động từ

Câu hỏi yes/no thường bắt đầu bằng do, does, is, are, can. Bạn có thể nghe khách bỏ chúng trong nói nhanh, nhưng khi bạn là người phục vụ thì nên nói đủ: do you have any luggage, is the air conditioning okay, are you going to the airport.

• Do you have any luggage?
• Is the air conditioning okay?
• Are you going to the airport?
• Can I turn the music down?

Lỗi phổ biến là hỏi như tiếng Việt, chỉ lên giọng cuối câu: “You have luggage?”, “You want AC?”. Câu như vậy rất thường gặp trong lời nói, nhưng với khách lạ nghe hơi suồng sã. Thêm do hoặc is là câu đã đủ lịch sự.

4. Số tiền: thirteen và thirty, fifteen và fifty

Với tài xế, cặp dễ nhầm nhất là các số kết thúc bằng -teen và -ty. Thirteen có trọng âm ở cuối (thir-TEEN) còn thirty có trọng âm ở đầu (THIR-ty). Nếu nhầm, giá chênh nhau rất nhiều. Giá lớn đọc theo nghìn như tiếng Việt: 250.000 đồng là two hundred and fifty thousand dong.

Cách an toàn nhất là nói số bằng tiếng Anh, rồi chỉ vào màn hình để khách đối chiếu: “The fare is two hundred and fifty thousand dong, as you can see here.”

5. Danh từ không đếm được: luggage, traffic

Trong tiếng Anh, luggage và traffic là danh từ không đếm được, nên không có số nhiều và không dùng a. Bạn nói some luggage, a lot of traffic, hoặc dùng đơn vị đo: a piece of luggage, two bags.

• How much luggage do you have?
• There’s a lot of traffic today.
• You have two bags and a backpack.

Lỗi hay gặp là nói luggages hoặc a luggage vì tiếng Việt đếm hành lý như thường. Người nghe vẫn hiểu, nhưng đây là lỗi nghe rõ. Hãy nhớ luggage đứng một mình, và đếm bằng bag hoặc suitcase.

Hội thoại: ngõ hẹp, trạm thu phí, tranh cãi về giá

Đón khách trong ngõ hẹp ở phố cổ

Bạn gọi cho anh Cole vì xe không vào được ngõ. Hãy đọc to lần lượt hai vai.

Ra sân bay qua trạm thu phí

Khách thắc mắc về giá

Khi khách thắc mắc về giá, ba bước hiệu quả nhất là: nhắc lại điều họ hỏi, giải thích từng khoản bằng giọng bình tĩnh, rồi cho họ xem màn hình. Hãy giữ giọng đều, vì nhiều khách nước ngoài lo bị tính giá cao hơn nên khá nhạy cảm với chuyện này.

Luyện giữa các chuyến

Khi chơi Falling Stars hoặc Pop It, hãy đọc to từng từ, vì với tiếng Anh trọng âm quyết định khách có hiểu hay không, như thirTEEN và THIRty. Chơi cho đến khi từ nào cũng đọc đúng nhịp.

Chép một đoạn trong podcast tiếng Anh và khoanh các chỗ nối âm như “going to” thành “gonna”, rồi so với bản gốc. Muốn học có lộ trình thì xem các khóa học, và làm bài kiểm tra vốn từ để thử vốn từ của mình.

Về nguồn ngoài WELE: BBC Learning English có các chương trình như 6 Minute English miễn phí, nghe giọng Anh rất tiện cho người đi làm. Cần một mốc để theo thì có đề thi thử IELTS và đề thi thử TOEIC trên WELE.

Hai bài kề bên đáng đọc là tiếng Anh chuyên ngành du lịch và tiếng Anh chuyên ngành nhà hàng khách sạn. Cả danh mục ở tiếng Anh theo nghề, và trang dành cho tài xế gom các bài về nghề này.

Câu hỏi hay gặp

Tài xế Grab cần biết bao nhiêu tiếng Anh?

Với khách du lịch, bộ 40 từ ở trên cộng khoảng hai chục câu cố định thường đủ cho phần lớn chuyến xe: chào, xác nhận điểm đón, hỏi hành lý, báo giờ, báo giá, tiễn khách. Những cuộc trò chuyện dài hơn khách thường tự xử lý bằng ứng dụng dịch.

Khách nước ngoài boa bao nhiêu?

Tùy từng người, nên không có con số để nêu. Khách Mỹ và Canada hay boa, khách Úc ít hơn, khách Anh thường làm tròn lên. Bạn không cần hỏi, nhận khi được đưa và nói thank you.

Khách nói giọng nặng, nghe không ra thì sao?

Hãy hỏi lại một cách lịch sự: “Sorry, could you say that again, please?” hoặc “Could you speak a little slower?” Mở bản đồ trên điện thoại và nhờ khách chỉ vào điểm đến cũng hiệu quả hơn nhiều so với đoán.

Gọi khách là gì: sir hay tên?

Sir và ma’am an toàn với khách chưa biết tên. Khi đã biết họ, dùng Mr hoặc Ms cộng họ. Nếu khách nói “call me Dave”, bạn có thể gọi theo tên. Cách này đơn giản hơn nhiều so với anh, chị, cô, chú trong tiếng Việt.

Có cần chứng chỉ tiếng Anh để làm tài xế?

Không có chứng chỉ bắt buộc cho công việc ở Việt Nam. IELTS hay TOEIC chỉ có ích nếu bạn muốn một mốc để theo, hoặc dự định làm việc ở nước nói tiếng Anh, nơi quy định về giấy phép và ngôn ngữ khác nhau theo nước và thay đổi theo thời gian.

Một việc nên thử tuần này

Chọn ba câu trong bảng, ví dụ “Is this the right pickup point?”, “Could you show me the address, please?” và “Have a safe flight”, rồi dùng chúng ở ba chuyến đầu tiên. Cuối tuần, chơi lại Falling Stars để xem từ nào còn quên.