Tiếng Anh cho nha khoa: từ vựng, mẫu câu và cách tư vấn báo giá

Chiều thứ Năm, một anh khách Việt kiều đứng ở quầy lễ tân. Anh vừa từ San Jose về, còn hơn một tuần nữa là bay lại, và chiếc răng cửa mẻ mất một góc khi anh cắn miếng bánh mì. Anh hỏi bằng tiếng Anh: Can you fix this before I fly back?

Trong hai phút đó, người ở quầy phải hỏi cho ra mức độ khẩn cấp, xếp được bác sĩ nào vào giờ nào và nói được một câu về chi phí mà không làm khách hoảng. Từ chuyên môn chỉ là một phần. Phần còn lại là nghe khách đang lo điều gì, giải thích bước sắp tới cho dễ hiểu và nói chuyện tiền bạc cho rõ ràng.

Bài này viết cho lễ tân, phụ tá, bác sĩ và sinh viên răng hàm mặt ở những phòng khám có khách Việt kiều hoặc khách nước ngoài. Bạn sẽ có bốn bảng từ theo từng khâu từ đặt lịch đến chăm sóc sau điều trị, năm điểm ngữ pháp hay dùng nhất, ba đoạn hội thoại mẫu về đặt lịch, trám răng và buổi tư vấn báo giá, rồi cách luyện cho một người đi làm.

• Ba nơi bạn dùng tiếng Anh trong phòng khám
• Từ vựng theo tình huống
• Năm điểm ngữ pháp dùng cả ngày
• Ba đoạn hội thoại mẫu
• Cách luyện cho người đi làm
• Câu hỏi thường gặp
• Bắt đầu từ đâu

Ba nơi bạn dùng tiếng Anh trong phòng khám

Cùng một phòng khám nhưng ba chỗ đòi hỏi ba kiểu tiếng Anh khác nhau. Gom từ vựng theo chỗ làm việc sẽ dễ nhớ hơn là học theo thứ tự chữ cái.

Với khách Việt kiều, thực tế thường là hai thứ tiếng trộn vào nhau. Nhiều người nói tiếng Việt đời thường khá tốt nhưng chưa từng nghe các từ như cao răng hay điều trị tủy bằng tiếng Việt, nên họ quay sang tiếng Anh ngay khi câu chuyện chuyển sang răng miệng. Vì vậy bạn nên nắm vững cả từ tiếng Anh lẫn cách nói đơn giản bằng tiếng Việt, để khách chọn thứ tiếng họ thấy thoải mái.

Một thói quen đáng giữ là viết ra những gì quan trọng: ngày hẹn, tên thủ thuật và con số trong báo giá. Giờ hẹn và số tiền nghe qua điện thoại rất dễ nhầm, dù tiếng Anh của cả hai bên đều tốt.

Từ vựng theo tình huống

Bốn bảng dưới đi theo hành trình của một ca điều trị, từ lúc khách gọi điện đến lúc khách về nhà với lời dặn. Bộ 42 từ chơi được trong game ở cuối bài nằm gọn trong các bảng này. Mỗi bảng có thêm vài từ bổ sung mà tình huống đó hay cần.

Đặt lịch và lễ tân

Hai từ appointment và consultation hay bị dùng lẫn. Appointment là cuộc hẹn nói chung, còn consultation là buổi nói chuyện để xem các lựa chọn, thường chưa làm gì trên răng. Khi khách hỏi Is the consultation free?, bạn cần biết phòng khám của mình tính phí buổi đó hay không trước khi trả lời.

Triệu chứng và khám

Khách thường mô tả bằng từ đơn giản hơn bạn mong đợi: it hurts here, it's sore, it feels funny. Bạn có thể hỏi lại bằng thang điểm, On a scale of one to ten, how bad is the pain?, để đỡ phải đoán.

Chụp phim và điều trị

Cụm root canal nghe đáng sợ với nhiều khách, nên bác sĩ thường giải thích ngay: It's a treatment to clean the inside of the tooth and save it. Bạn nên có sẵn một câu giải thích đơn giản như vậy cho từng thủ thuật lớn.

Báo giá, thanh toán và chăm sóc sau điều trị

Năm điểm ngữ pháp dùng cả ngày

1. Yêu cầu lịch sự: Could you, Would you mind

Khách đang ngồi ngả lưng và hơi lo, nên câu mệnh lệnh trơn nghe rất cộc. Mẫu quen thuộc là Could you hoặc Can you cộng động từ nguyên mẫu, thêm please. Khi nhờ việc hơi bất tiện thì dùng Would you mind cộng động từ thêm -ing.

• Could you open a little wider, please?
• Could you turn your head to the left?
• Would you mind filling in this form while you wait?

Lỗi hay gặp của người Việt là dịch từ tiếng Việt: Please you open mouth, hoặc thiếu a little và please nên câu nghe như ra lệnh. Với một người đang há miệng, câu dài thêm một chút vẫn lịch sự hơn.

2. Hiện tại tiếp diễn và hiện tại hoàn thành tiếp diễn cho triệu chứng

Khi hỏi về cơn đau đang diễn ra, dùng hiện tại tiếp diễn. Khi hỏi cơn đau kéo dài bao lâu, dùng hiện tại hoàn thành tiếp diễn với for và since: has been hurting for three days, since Monday.

• Is it hurting right now?
• How long has it been hurting?
• It has been bleeding since I brushed this morning.

Người học hay nói It hurt since Monday vì tiếng Việt không đổi thì. Bác sĩ cần đúng chỗ này, vì cơn đau mới vài giờ và cơn đau đã vài tuần dẫn tới hai hướng xử lý khác nhau.

3. Báo trước điều sắp xảy ra: will, going to, may

Khách thấy yên tâm hơn khi biết trước bước sắp tới. Dùng I'm going to cho việc bạn sắp làm, you'll cho cảm giác chắc chắn có, và you may hoặc you might cho điều có thể xảy ra, như ê buốt hay sưng nhẹ.

• I'm going to numb the area first.
• You'll feel some pressure, but it shouldn't hurt.
• You may notice some sensitivity for a few days.

Lỗi hay gặp là dùng will cho mọi thứ, nên You will have pain nghe như một lời đảm bảo. Với rủi ro hoặc phản ứng không chắc, hãy chọn may.

4. Câu điều kiện loại một cho các lựa chọn điều trị

Trong buổi tư vấn, bạn nói về hệ quả của từng lựa chọn. Mẫu If cộng hiện tại đơn, mệnh đề sau dùng will, rất hợp để so sánh phương án mà không ép khách.

• If we leave the cavity, it will get deeper.
• If you choose the filling, you'll finish today.
• If you start the implant now, you'll need to come back in three months.

Lỗi thường là đặt will vào mệnh đề If: If you will wait. Mệnh đề If dùng hiện tại đơn, và đây là lỗi mà cả người học khá cũng còn mắc khi nói nhanh.

5. Con số, ngày và giá tiền

Bạn phải đọc đúng số điện thoại, giờ hẹn và tổng tiền. Giờ hẹn nói ten thirty hoặc half past ten. Số điện thoại đọc từng chữ số, và oh hoặc zero đều dùng được cho số không. Với tiền, nói The total comes to cộng số tiền, rồi nhắc lại cho khách.

• The total comes to two thousand four hundred dollars.
• That's per tooth, not for the whole treatment.
• The quote is valid for thirty days.

Lỗi hay gặp là nhầm fifteen với fifty khi nghe, vì hai số này chỉ khác nhau ở trọng âm. Cách chắc nhất là hỏi lại bằng cách đọc thành từng chữ số, one five or five zero?, rồi viết ra cho khách.

Ba đoạn hội thoại mẫu

Đọc to cả hai vai, rồi che cột tiếng Việt và thử nói lại phần của bạn.

Cuộc gọi đặt lịch vì răng bị mẻ

Trám răng tại ghế điều trị

Tư vấn và báo giá cho khách Việt kiều

Chốt ca ở đây nghĩa là giúp khách đi đến quyết định, và quyết định đó có thể là chưa làm ngay. Đoạn dưới đưa lựa chọn, đưa báo giá bằng văn bản và để khách mang về suy nghĩ. Khách có thời gian cân nhắc, và nếu họ quay lại thì là vì chính họ đã quyết định.

Cách luyện cho người đi làm

Bắt đầu bằng việc chơi bộ từ nha khoa trong Falling Stars hoặc Pop It. Chơi vài lượt cho đến khi bạn nhìn từ tiếng Anh nói được nghĩa, rồi quay lại các bảng ở trên và đọc từng câu ví dụ thành tiếng.

Tiếp theo là nghe. Chọn một bài trong podcast tiếng Anh, nghe từng câu và chép lại, rồi đối chiếu với bản gốc. Việc chép giúp bạn thấy chỗ mình nghe nhầm, nhất là các số như fifteen và fifty hay các âm cuối như -ed trong chipped. Nếu muốn lộ trình, xem các khóa học, và dùng bài kiểm tra vốn từ để biết mình đứng ở đâu.

Về nguồn ngoài WELE: trang MouthHealthy của American Dental Association và các trang nha khoa của NHS ở Anh viết bằng tiếng Anh dành cho bệnh nhân, nên rất hợp để xem cách người ta giải thích một thủ thuật bằng lời đơn giản. Cambridge Dictionary và Oxford Learner's Dictionaries có phát âm chuẩn cho từng từ. Khi cần thử sức với một bài thi, đề thi thử TOEIC và đề thi thử IELTS trên WELE giúp bạn biết trình độ hiện tại.

Lịch làm ở phòng khám thường kín vào giờ hành chính, nên các buổi ngắn và đều thường dễ giữ hơn một buổi dài cuối tuần. Nếu bạn quan tâm cả ngành y bên cạnh, xem tiếng Anh chuyên ngành điều dưỡng, hoặc xem toàn bộ tiếng Anh theo nghề và trang nha khoa.

Câu hỏi thường gặp

Nha khoa, bác sĩ nha khoa tiếng Anh là gì?

Nha khoa là dentistry, phòng khám nha khoa là dental clinic hoặc dental practice, và bác sĩ nha khoa là dentist. Bác sĩ chỉnh nha là orthodontist, còn bác sĩ chuyên cấy ghép hay phẫu thuật hàm mặt thường có thêm danh xưng riêng theo chuyên khoa của họ.

Niềng răng tiếng Anh là gì?

Niềng răng nói chung là braces. Loại mắc cài kim loại là metal braces, loại khay trong suốt là clear aligners. Invisalign là tên một thương hiệu khay trong suốt, nên khách có thể dùng tên đó, còn bạn nên gọi chung là clear aligners khi nói về phương pháp.

Bọc răng sứ tiếng Anh nói thế nào?

Nói a crown, hoặc rõ hơn là a porcelain crown khi chất liệu là sứ. Dán sứ mỏng ở mặt ngoài răng là a veneer. Khách Việt kiều đôi khi gọi nhầm hai thứ này, nên một câu như A crown covers the whole tooth, a veneer only covers the front sẽ tránh được hiểu lầm.

Lễ tân nha khoa cần tiếng Anh ở mức nào?

Phụ thuộc phòng khám và lượng khách nước ngoài của họ, nên không có một mức chung. Với lễ tân, phần quan trọng nhất là điện thoại: nghe rõ tên, số, giờ hẹn và trả lời bằng những câu ngắn đã tập sẵn. Khả năng diễn đạt phức tạp thường đến sau.

Có dùng Google Translate với khách được không?

Dùng được cho câu đơn giản như giờ hẹn hay địa chỉ. Với phần đồng ý điều trị, rủi ro và chi phí, nên có người nói được tiếng Anh hoặc tài liệu đã được dịch cẩn thận, vì một câu dịch sai ở đó có thể gây hiểu lầm lớn.

Bắt đầu từ đâu

Nếu chỉ làm một việc hôm nay, hãy chơi một lượt bộ từ trong Falling Stars, rồi chọn năm câu trong các bảng trên để nói to trong ca làm kế tiếp.