Tiếng Anh cho giáo viên: từ vựng lớp học, mẫu câu và dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh
Trên trang này
- Một tiết học song ngữ nghe như thế nào
- Từ vựng của giáo viên theo tình huống
- Chuẩn bị và lớp học
- Ra lệnh và điều hành lớp
- Quản lý lớp
- Bài tập về nhà, kiểm tra và chấm bài
- Phụ huynh
- Từ của Toán và Khoa học
- Năm điểm ngữ pháp trong lời giảng và lời nhận xét
- 1. Câu mệnh lệnh: động từ đứng đầu, thêm please khi cần
- 2. Câu hỏi để kiểm tra học sinh có hiểu không
- 3. Nói về kế hoạch và tiến trình tiết học
- 4. Câu điều kiện cho khoa học và cho nội quy
- 5. Đọc số, phân số, phần trăm và số thứ tự
- Ba hội thoại: tiết Khoa học, họp phụ huynh, trả bài kiểm tra
- Tiết Khoa học với kính hiển vi
- Họp phụ huynh với mẹ của một học sinh
- Trả bài kiểm tra cho một học sinh
- Cách luyện khi vừa đi dạy vừa soạn bài
- Câu hỏi thường gặp
- Dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh cần trình độ nào?
- Giáo án tiếng Anh gồm những phần nào?
- Có nên dùng tiếng Việt trong lớp song ngữ?
- Giáo viên mới nên chuẩn bị gì cho tuần đầu?
- Vì sao học sinh nghe nhầm fifteen và fifty?
- Việc nên làm trước tiết dạy tới
Tiết đầu tiên của thầy Quân với lớp 4B ở một trường song ngữ tại Đà Nẵng là Toán, bài phân số. Thầy viết 3/4 lên bảng, quay xuống lớp và nói Today we are going to talk about fractions. Một bạn giơ tay hỏi Teacher, is it three over four or three quarters? Thầy biết cả hai cách đọc, nhưng đứng trước ba mươi đứa trẻ, thầy phải chọn ngay một cách và giữ nó suốt cả bài.
Dạy Toán hay Khoa học bằng tiếng Anh cần một loại tiếng Anh khác với tiếng Anh giao tiếp. Giáo viên phải ra lệnh ngắn và rõ, hỏi sao cho học sinh phải nghĩ chứ không chỉ gật đầu, giải thích một từ khoa học bằng những từ đơn giản hơn, và nhớ cả bộ từ riêng của từng môn. Thêm vào đó là phần việc ngoài giờ: viết giáo án, chấm bài, nhận xét, nói chuyện với phụ huynh.
Bài này dành cho giáo viên Toán, Khoa học, giáo viên tiểu học ở trường song ngữ hoặc trường quốc tế, và những bạn mới vào nghề đang soạn giáo án đầu tiên bằng tiếng Anh. Bạn sẽ có bảng các giai đoạn của một tiết học, năm nhóm từ vựng theo tình huống, năm điểm ngữ pháp hay gặp nhất, ba hội thoại mẫu và cách luyện cho người vừa dạy vừa chuẩn bị bài.
- Một tiết học song ngữ nghe như thế nào
- Từ vựng của giáo viên theo tình huống
- Năm điểm ngữ pháp trong lời giảng và lời nhận xét
- Ba hội thoại: tiết Khoa học, họp phụ huynh, trả bài kiểm tra
- Cách luyện khi vừa đi dạy vừa soạn bài
- Câu hỏi thường gặp
- Việc nên làm trước tiết dạy tới
Một tiết học song ngữ nghe như thế nào
Một tiết 40 hay 45 phút thường chia thành vài đoạn, và mỗi đoạn có những câu quen thuộc. Học theo đoạn dễ hơn học một danh sách câu rời, vì khi đứng lớp bạn biết mình đang ở đoạn nào và cần câu nào.
| Đoạn của tiết học | Việc bạn đang làm | Câu hay dùng |
|---|---|---|
| Mở đầu | Ổn định lớp, điểm danh | Good morning, everyone. Please take your seats. |
| Nêu mục tiêu | Nói học sinh sẽ làm được gì | By the end of the lesson, you will be able to compare two fractions. |
| Giảng bài | Giải thích và làm mẫu | Watch me first. Then it is your turn. |
| Luyện tập | Cho làm theo cặp hoặc nhóm | Work with your partner. You have five minutes. |
| Kiểm tra hiểu bài | Hỏi nhanh, xem bảng con | Show me your answer. Who can explain why? |
| Kết thúc | Tóm tắt và giao bài về nhà | Let's go over what we learned. Your homework is on page 42. |
Lời của giáo viên nên ngắn. Một câu lệnh mười từ, nói chậm và có ngắt, dễ theo hơn một câu ba mệnh đề nối nhau. Nhiều giáo viên mới nói nhiều vì lo học sinh không hiểu, và kết quả là học sinh nghe được ít hơn. Hãy nói một ý, chỉ vào bảng, chờ hai giây rồi mới sang ý sau.
Từ vựng của giáo viên theo tình huống
Năm bảng dưới đây xếp theo thứ tự công việc: chuẩn bị, điều hành lớp, kiểm tra và chấm bài, làm việc với phụ huynh, rồi từ của môn Toán và Khoa học. Bộ 40 từ trong game ở cuối bài nằm trọn trong các bảng này, cùng với một số từ bổ sung ở cuối mỗi bảng.
Chuẩn bị và lớp học
| Từ | Nghĩa | Câu ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| lesson plan | giáo án | I send my lesson plan to the head of department on Friday. | Thứ Sáu tôi gửi giáo án cho tổ trưởng chuyên môn. |
| curriculum | chương trình | The science curriculum covers plants in the first term. | Chương trình Khoa học dạy về thực vật trong học kỳ đầu. |
| textbook | sách giáo khoa | Open your textbook to page twelve. | Các em mở sách giáo khoa ra trang mười hai. |
| blackboard | bảng đen | I will draw the diagram on the blackboard. | Tôi sẽ vẽ sơ đồ lên bảng đen. |
| timetable | thời khóa biểu | Science is on the timetable for Tuesday and Thursday. | Khoa học nằm trong thời khóa biểu vào thứ Ba và thứ Năm. |
| classroom | phòng học | Please keep the classroom tidy. | Các em giữ phòng học gọn gàng nhé. |
| student | học sinh | Every student needs a notebook and a pencil. | Học sinh nào cũng cần một quyển vở và một cây bút chì. |
| homeroom teacher | giáo viên chủ nhiệm | Ms Lan is the homeroom teacher of Class 4B. | Cô Lan là giáo viên chủ nhiệm lớp 4B. |
| worksheet | phiếu học tập | Take one worksheet and pass the rest on. | Mỗi em lấy một phiếu học tập rồi chuyền phần còn lại. |
| learning objective | mục tiêu bài học | Write the learning objective at the top of the board. | Ghi mục tiêu bài học ở đầu bảng. |
Nhiều lớp bây giờ dùng bảng trắng hoặc màn hình tương tác. Người nói tiếng Anh thường chỉ nói the board cho cả hai, và bạn cũng có thể làm vậy. Từ blackboard vẫn cần biết vì bạn sẽ gặp nó trong sách và trong cuốn hướng dẫn của trường.
Ra lệnh và điều hành lớp
| Từ | Nghĩa | Câu ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| to explain | giảng bài | I will explain the rule once more. | Tôi sẽ giảng lại quy tắc này một lần nữa. |
| to practise | luyện tập | Let's practise the times table together. | Chúng ta cùng luyện bảng cửu chương nhé. |
| to revise | ôn tập | Revise Unit 3 before the test on Friday. | Hãy ôn tập Bài 3 trước buổi kiểm tra thứ Sáu. |
| to hand out | phát bài | Anna, please hand out the worksheets. | Anna, em phát phiếu học tập giúp cô nhé. |
| to collect | thu bài | Please collect the notebooks at the end. | Cuối giờ em thu vở giúp thầy nhé. |
| to raise a hand | giơ tay | Raise your hand if you have a question. | Em nào có câu hỏi thì giơ tay. |
| to pay attention | chú ý | Please pay attention to the screen. | Các em chú ý lên màn hình. |
| to praise | khen | I praise effort, not only correct answers. | Tôi khen sự cố gắng, chứ không chỉ khen đáp án đúng. |
| exercise | bài tập | Do exercise three on page forty. | Làm bài tập số ba ở trang bốn mươi. |
| line up | xếp hàng | Line up quietly at the door. | Xếp hàng trật tự ở cửa. |
Hai động từ hay bị nhầm là practise và revise. Anh dùng practise (động từ) và practice (danh từ), còn Mỹ viết practice cho cả hai. Revise theo cách nói của Anh là ôn lại bài đã học, còn người Mỹ thường nói review cho nghĩa đó.
Quản lý lớp
| Từ | Nghĩa | Câu ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| classroom rules | nội quy lớp | We made the classroom rules together on the first day. | Cả lớp cùng soạn nội quy lớp vào ngày đầu. |
| discipline | kỷ luật | Discipline problems are rare when the routines are clear. | Vấn đề kỷ luật hiếm khi xảy ra khi nề nếp rõ ràng. |
| noisy | ồn ào | The class is a bit noisy today, so let's use our quiet signal. | Hôm nay lớp hơi ồn ào, nên mình dùng tín hiệu giữ yên lặng nhé. |
| absence | vắng mặt | Please bring a note to explain your absence. | Em mang giấy báo lý do vắng mặt nhé. |
| to take turns | lần lượt | Take turns to look through the microscope. | Các em lần lượt nhìn qua kính hiển vi. |
| to be late | đi muộn | Linh was late because the bus broke down. | Linh đi muộn vì xe buýt hỏng. |
Bài tập về nhà, kiểm tra và chấm bài
| Từ | Nghĩa | Câu ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| homework | bài về nhà | Your homework is to finish the worksheet. | Bài về nhà của các em là làm xong phiếu học tập. |
| test | bài kiểm tra | We will have a short test on fractions on Friday. | Thứ Sáu chúng ta có một bài kiểm tra ngắn về phân số. |
| to mark | chấm bài | I will mark the tests over the weekend. | Tôi sẽ chấm bài kiểm tra trong cuối tuần. |
| grade | điểm | Your grade depends on the rubric, not on my mood. | Điểm của em dựa trên tiêu chí chấm, không dựa vào tâm trạng của tôi. |
| answer key | đáp án | The answer key is on my desk if you want to check. | Đáp án để trên bàn tôi nếu em muốn đối chiếu. |
| rubric | tiêu chí chấm | The rubric shows what a good answer looks like. | Tiêu chí chấm cho thấy một câu trả lời tốt trông như thế nào. |
| feedback | nhận xét | I give written feedback on every piece of writing. | Tôi nhận xét bằng văn bản cho mọi bài viết. |
| report card | học bạ | Report cards go home at the end of term. | Học bạ được gửi về nhà vào cuối kỳ. |
| deadline | hạn nộp | The deadline for the project is next Monday. | Hạn nộp dự án là thứ Hai tuần sau. |
Phụ huynh
| Từ | Nghĩa | Câu ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| parents | phụ huynh | Parents can contact me by email. | Phụ huynh có thể liên hệ với tôi qua email. |
| parent-teacher meeting | họp phụ huynh | The parent-teacher meeting is on Thursday at four o'clock. | Buổi họp phụ huynh diễn ra lúc bốn giờ chiều thứ Năm. |
| progress | sự tiến bộ | Minh has made good progress this term. | Học kỳ này Minh tiến bộ khá tốt. |
| concern | điều đáng lo | My main concern is that he does not ask for help. | Điều tôi lo nhất là bạn ấy không chịu hỏi khi cần giúp. |
| support at home | hỗ trợ ở nhà | A few minutes of support at home makes a difference. | Vài phút hỗ trợ ở nhà cũng tạo ra khác biệt. |
Từ của Toán và Khoa học
| Từ | Nghĩa | Câu ví dụ | Dịch |
|---|---|---|---|
| fraction | phân số | A fraction is part of a whole. | Phân số là một phần của một tổng thể. |
| equation | phương trình | Solve the equation for x. | Giải phương trình để tìm x. |
| angle | góc | Measure the angle with a protractor. | Dùng thước đo độ để đo góc. |
| times table | bảng cửu chương | Learn your seven times table for homework. | Bài về nhà là học thuộc bảng cửu chương số bảy. |
| percentage | phần trăm | Write the fraction as a percentage. | Viết phân số này dưới dạng phần trăm. |
| experiment | thí nghiệm | We will do an experiment with ice and salt. | Chúng ta sẽ làm một thí nghiệm với đá và muối. |
| microscope | kính hiển vi | Look through the microscope and tell me what you see. | Nhìn qua kính hiển vi và nói cho cô biết em thấy gì. |
| hypothesis | giả thuyết | Write your hypothesis before you start the experiment. | Hãy viết giả thuyết của em trước khi bắt đầu thí nghiệm. |
| numerator / denominator | tử số / mẫu số | The denominator tells us how many equal parts there are. | Mẫu số cho biết có bao nhiêu phần bằng nhau. |
| to predict | dự đoán | What do you predict will happen to the ice? | Em dự đoán điều gì sẽ xảy ra với cục đá? |
Với phân số, người nói tiếng Anh đọc 3/4 là three quarters hoặc three over four (Mỹ còn nói three fourths). Hãy chọn một cách và giữ trong cả bài, vì đổi cách đọc giữa chừng làm học sinh tưởng đó là hai con số khác nhau. Nếu bạn muốn chơi lại các từ trên cho thuộc, bộ từ nằm trong Falling Stars và Pop It.
Năm điểm ngữ pháp trong lời giảng và lời nhận xét
1. Câu mệnh lệnh: động từ đứng đầu, thêm please khi cần
Câu mệnh lệnh bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu và không cần chủ ngữ: Open your books. Look at the board. Write your name. Thêm please khi bạn muốn nhẹ giọng, và dùng let's khi bạn làm cùng học sinh. Với yêu cầu một em cụ thể, gọi tên trước rồi mới nói lệnh: Anna, please hand out the worksheets.
Lỗi thường gặp ở người Việt là dịch nguyên câu 'các em hãy...' thành You should open your book hoặc Please you open your book. Cả hai đều lạ tai. Nói Please open your book hoặc chỉ Open your book với giọng thân thiện. Cũng cần chú ý open your book to page 12 chứ không phải open your book page 12.
2. Câu hỏi để kiểm tra học sinh có hiểu không
Hỏi Do you understand? thường chỉ nhận về một tiếng yes đồng thanh, kể cả khi nhiều em chưa hiểu. Hỏi một câu mở sẽ cho bạn biết thật: What is the first step? Who can tell me why? What would happen if we doubled the numerator? Các câu này dùng do/does cho câu hỏi thông thường và đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ khi có would, can, will.
| Hay nói sai | Nói đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| What you think about this answer? | What do you think about this answer? | Thiếu trợ động từ do. |
| How many angle has a triangle? | How many angles does a triangle have? | Sau how many là danh từ số nhiều, và động từ cần does. |
| Who know the answer? | Who knows the answer? | Who làm chủ ngữ số ít nên động từ thêm s. |
3. Nói về kế hoạch và tiến trình tiết học
Để báo trước tiết học, dùng be going to hoặc we are going to: Today we are going to compare fractions. Để nói việc đang làm, dùng hiện tại tiếp diễn: We are working on page 42. Để nối các bước, dùng first, then, next, after that, finally: First, draw the line. Then mark the angle.
Người Việt hay nhầm teach và learn khi chuyển câu từ tiếng Việt sang, nhất là câu 'hôm nay cô dạy các em'. Giáo viên teaches (dạy), học sinh learn hoặc study (học). Câu Today I learn you fractions cần sửa thành Today I am going to teach you fractions hoặc Today we are going to learn about fractions.
4. Câu điều kiện cho khoa học và cho nội quy
Điều kiện loại 0 dùng cho sự thật khoa học: If you heat ice, it melts. If you add salt, the ice melts faster. Điều kiện loại 1 dùng cho hệ quả có thể xảy ra, kể cả trong nội quy: If you finish early, you can read. If you forget your homework, you will stay behind at break. Cả hai đều dùng hiện tại đơn sau if.
Lỗi phổ biến là đặt will sau if: If you will heat the ice. Mệnh đề if không dùng will khi nói về tương lai, hãy viết If you heat the ice, it will melt.
5. Đọc số, phân số, phần trăm và số thứ tự
| Viết | Đọc | Lưu ý |
|---|---|---|
| 3/4 | three quarters, three over four | Cách đọc 1/2 là one half, 1/3 là one third |
| 0.5 | zero point five | Đọc từng chữ số sau dấu chấm |
| 15% | fifteen percent | Phân biệt fifteen (nhấn âm sau) và fifty (nhấn âm đầu) |
| 12th | the twelfth | Số thứ tự thêm th, riêng first, second, third |
| x² = 9 | x squared equals nine | Equals dùng cho dấu bằng |
Với số có đuôi -teen và -ty, học sinh thường nghe nhầm thirteen và thirty. Khi viết số lên bảng trong lúc nói, bạn giảm được hầu hết các nhầm lẫn này.
Ba hội thoại: tiết Khoa học, họp phụ huynh, trả bài kiểm tra
Tiết Khoa học với kính hiển vi
| Tiếng Anh | Tiếng Việt |
|---|---|
| Teacher: Today we are going to look at an onion cell. First, take one slide from the box. | Thầy: Hôm nay chúng ta sẽ quan sát một tế bào hành. Trước hết, mỗi em lấy một tấm kính từ hộp. |
| Mai: Teacher, is the microscope heavy? | Mai: Thầy ơi, kính hiển vi có nặng không ạ? |
| Teacher: A little. Carry it with two hands. Now, what do you predict you will see? | Thầy: Hơi nặng. Em bê bằng hai tay. Bây giờ, em dự đoán sẽ thấy gì? |
| Mai: I think I will see small squares. | Mai: Em nghĩ em sẽ thấy những ô vuông nhỏ. |
| Teacher: Good. Write that as your hypothesis. Then take turns to look. | Thầy: Tốt. Em ghi đó làm giả thuyết. Rồi các em lần lượt nhìn. |
| Mai: I can see them. They look like bricks. | Mai: Em thấy rồi. Trông giống những viên gạch. |
| Teacher: Well done. Please draw what you see and label one cell. | Thầy: Giỏi lắm. Em vẽ lại những gì em thấy và ghi tên một tế bào. |
Họp phụ huynh với mẹ của một học sinh
| Tiếng Anh | Tiếng Việt |
|---|---|
| Teacher: Thank you for coming, Mrs Carter. Tom has made good progress this term. | Thầy: Cảm ơn chị đã đến, chị Carter. Học kỳ này Tom tiến bộ khá tốt. |
| Mrs Carter: That is good to hear. Is he keeping up in maths? | Chị Carter: Nghe vậy tôi mừng. Cháu có theo kịp môn Toán không? |
| Teacher: Mostly. Fractions are his main concern. He understands them, but he is slow to explain his thinking. | Thầy: Phần lớn là có. Phân số là chỗ cháu còn yếu. Cháu hiểu bài nhưng chậm khi giải thích cách nghĩ. |
| Mrs Carter: What can we do at home? | Chị Carter: Ở nhà chúng tôi nên làm gì? |
| Teacher: Ask him to show you one problem each evening and explain it in his own words. | Thầy: Mỗi tối chị nhờ cháu làm một bài và giải thích bằng lời của cháu. |
| Mrs Carter: That sounds easy enough. Can I email you if I have questions? | Chị Carter: Nghe cũng dễ. Tôi có thể gửi email cho thầy nếu có thắc mắc không? |
| Teacher: Of course. I usually reply within a day. | Thầy: Dĩ nhiên. Thường thì tôi trả lời trong vòng một ngày. |
Trả bài kiểm tra cho một học sinh
| Tiếng Anh | Tiếng Việt |
|---|---|
| Teacher: Linh, here is your test. Please look at the feedback on the last page. | Cô: Linh, bài kiểm tra của em đây. Em xem phần nhận xét ở trang cuối nhé. |
| Linh: I lost marks on question four. I do not understand why. | Linh: Em bị trừ điểm ở câu bốn. Em không hiểu vì sao ạ. |
| Teacher: You found the right answer, but you did not show your working. The rubric gives two marks for the steps. | Cô: Em tìm đúng đáp án nhưng chưa trình bày các bước. Tiêu chí chấm cho hai điểm cho phần các bước. |
| Linh: So I should write every step next time? | Linh: Vậy lần sau em nên viết hết các bước ạ? |
| Teacher: Yes. Try this exercise, then check your answers against the answer key. | Cô: Đúng vậy. Em làm thử bài tập này rồi tự đối chiếu với đáp án. |
Cách luyện khi vừa đi dạy vừa soạn bài
Trước hết, mở bộ từ giáo viên trong Falling Stars hoặc Pop It và chơi tới khi từ nào cũng nhận ra ngay. Sau đó chọn năm câu của đoạn tiết học bạn hay làm lúng túng nhất, ví dụ câu giao bài về nhà, và nói thành tiếng cho tới khi không cần nhìn bảng. Ghi âm mình đọc giáo án cho một tiết sắp dạy cũng là cách nghe lỗi của chính mình.
Để nghe tiếng Anh tự nhiên, nghe và chép các đoạn trong podcast tiếng Anh, rồi đối chiếu transcript. Muốn có lộ trình bài bản hơn thì xem các khóa học, và bài kiểm tra vốn từ cho bạn thấy phần từ vựng nào còn thiếu. Nếu cần một mốc đo, hãy thử đề thi thử IELTS trên WELE.
Ngoài WELE, trang TeachingEnglish của British Council có miễn phí nhiều bài và video về cách dùng tiếng Anh trong lớp. Cambridge có bài thi TKT với module CLIL dành cho giáo viên dạy môn học bằng tiếng Anh. Nhiều trường song ngữ ghi yêu cầu tiếng Anh cho giáo viên trong tin tuyển dụng, vì vậy hãy đọc điều kiện cụ thể của trường bạn nhắm tới. Với các nghề gần với dạy học, đọc thêm tiếng Anh cho biên phiên dịch và tiếng Anh cho người làm content, hoặc xem trang giáo viên và tiếng Anh theo nghề.
Câu hỏi thường gặp
Dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh cần trình độ nào?
Mỗi trường đặt tiêu chí riêng. Có trường ghi IELTS hoặc mức CEFR, có trường xem thêm chứng chỉ TKT hoặc buổi dạy thử. Trong lớp, điều quan trọng thường là bạn giải thích một khái niệm bằng câu ngắn và trả lời được câu hỏi bất ngờ của học sinh, nên hãy luyện hai việc đó song song với việc thi chứng chỉ.
Giáo án tiếng Anh gồm những phần nào?
Một giáo án thường có mục tiêu bài học (learning objectives), tài liệu cần chuẩn bị (materials), các hoạt động theo thứ tự có thời gian, cách kiểm tra hiểu bài (assessment) và bài về nhà. Mẫu của mỗi trường khác nhau, nhưng bốn phần này thường có mặt.
Có nên dùng tiếng Việt trong lớp song ngữ?
Điều này tùy quy định của trường và độ tuổi của học sinh. Nhiều giáo viên dùng một câu tiếng Việt ngắn để giải thích khái niệm khó hoặc ổn định lớp, rồi quay lại tiếng Anh ngay. Nếu trường có quy định về tỉ lệ hai ngôn ngữ, hãy làm theo quy định đó.
Giáo viên mới nên chuẩn bị gì cho tuần đầu?
Chuẩn bị sáu câu cho sáu đoạn của tiết học trong bảng đầu bài, nội quy lớp viết thành năm câu ngắn, và cách bạn gọi tên học sinh. Một ghi chú về cách đọc tên từng em cũng đáng làm, vì đọc sai tên dễ làm học sinh để ý và nhớ lâu.
Vì sao học sinh nghe nhầm fifteen và fifty?
Hai số khác nhau ở chỗ nhấn: fifteen nhấn âm sau, fifty nhấn âm đầu. Khi nói chậm, hãy kéo dài âm cuối của fifteen và viết số lên bảng. Với học sinh nhỏ, cho các em đếm theo nhịp tay cũng giúp.
Việc nên làm trước tiết dạy tới
Chọn một đoạn của tiết học sắp tới, viết ra câu bạn định nói cho đoạn đó, rồi chơi một lượt bộ từ trong Falling Stars để các từ của bài hôm đó nằm sẵn trong đầu.
