Tiền và thời gian: quá khứ của spend, và ba động từ hay bị dùng thay nó

Bạn đang nghe chép chính tả một đoạn ai đó kể về một tuần bận rộn. Người nói buông một câu, bạn chép "We spend a lot of time waiting", rồi phần chấm gạch đỏ chữ đầu tiên. Câu thật là "We spent a lot of time waiting". Cả cụm giữa câu đã dính thành một khối "spen-a-lotta", và cái phụ âm phân biệt hai thì thì nằm gọn trong khối đó. Trả lời gọn trước đã: quá khứ đơn của spend là spent, và quá khứ phân từ của spend cũng là spent. Một dạng cho cả hai cột. Dạng V-ing là spending, ngôi thứ ba số ít là spends.

Phần khó của spend nằm ở hai chỗ khác hẳn nhau. Thứ nhất là ngữ pháp: spend kéo theo một bộ khuôn câu rất chặt về tiền và thời gian, và nó chia việc với pay, cost, take theo một ranh giới mà tiếng Việt không có. Viết "It spends me two hours" thì người nghe hiểu, nhưng câu sai. Thứ hai là âm: spent chỉ hơn sent đúng một âm /p/, mà âm /p/ đó đứng sau /s/ nên không bật hơi, tức là gần như không nghe thấy.

Bài này đi hết chuỗi đó: bảng dạng của spend và họ động từ có quá khứ kết thúc bằng t, bộ khuôn spend với pay với cost với take, các cụm đi với tiền và thời gian, các lỗi người Việt mắc nhiều nhất, và phần quan trọng nhất với người luyện nghe là spent vang lên thế nào khi người bản xứ nói ở tốc độ bình thường.

• Bảng dạng của spend, và họ động từ có đuôi t
• Spend, pay, cost và take: ai làm chủ ngữ
• Nghe spent trong câu nói thật
• Cụm hay gặp với spend và spent
• Lỗi người Việt hay mắc với spend
• Bài tập nhanh
• Câu hỏi thường gặp

Bảng dạng của spend, và họ động từ có đuôi t

Năm dạng, gọn trong một bảng. Cột phiên âm ghi giọng Mỹ, và những chỗ giọng Anh khác hẳn thì được ghi kèm.

Về mặt chữ, spend nằm trong một họ động từ mà quá khứ kết thúc bằng chữ t chứ không phải -ed. Họ này khá đông và chia làm hai nhánh. Nhánh thứ nhất giữ nguyên nguyên âm và chỉ đổi phụ âm cuối: spend thành spent, send thành sent, lend thành lent, bend thành bent, build thành built. Nhánh thứ hai vừa đổi phụ âm cuối vừa đổi nguyên âm: keep thành kept, feel thành felt, leave thành left, lose thành lost, mean thành meant.

spend thuộc nhánh dễ hơn: nguyên âm đứng yên, chỉ mỗi chữ d hóa thành t. Cái đuôi t đó chính là đuôi quá khứ đã bị nén. Thân từ vốn kết thúc bằng /d/, đuôi quá khứ cũng là /d/, và tiếng Anh không giữ hai âm đó dính nhau ở cuối một âm tiết, nên cụm bị nén thành một âm /t/ vô thanh duy nhất.

Có một chuyện về spend mà cả nhóm không có: nó bắt đầu bằng cụm /sp/. Trong tiếng Anh, phụ âm tắc đứng ngay sau /s/ thì mất hẳn luồng hơi bật ra. Nghĩa là chữ p trong spend không nổ như chữ p trong pen. Với tai người Việt, âm đó nằm ở giữa b và p, và nhiều người nghe thành gần như "sbend". Điều này nghe có vẻ vụn vặt, nhưng nó chính là lý do spent và sent đứng sát nhau tới mức khó tách, phần dưới sẽ nói kỹ.

Một điểm nữa đáng ghi: spent không dừng ở vai trò động từ. Nó còn là tính từ với nghĩa đã dùng hết hoặc kiệt sức. "A spent battery" là viên pin hết. "He looked completely spent" là anh ta trông kiệt sức. Và spending là danh từ chỉ việc chi tiêu, dùng rất dày trong tin kinh tế. Một thân từ, bốn vai trò, và bảng chia động từ chỉ cho bạn thấy hai trong số đó.

Vài động từ cùng họ đáng ôn lại một lượt, vì mỗi cái mòn theo một kiểu. Quá khứ của send là hàng xóm gần nhất, sent và spent chia sẻ toàn bộ phần đuôi và chỉ khác nhau ở cái âm /p/ không bật. Quá khứ của build cũng nén cụm phụ âm thành t nhưng chữ viết rơi mất chữ d, thành built chứ không phải buildt. Quá khứ của lose thuộc nhánh khó hơn, lost đổi cả nguyên âm lẫn phụ âm nên nhìn không ra gốc. Còn quá khứ của think cho thought, tức là vẫn đuôi t nhưng cả thân từ bị viết lại. Nếu bạn đang ôn lại toàn bộ hệ thống thì bài ngữ pháp tiếng Anh xếp các thì và các nhóm động từ vào đúng vị trí của chúng.

Spend, pay, cost và take: ai làm chủ ngữ

Trước hết là phần vai trò của spent, vì nó gánh cả V2 lẫn V3. Nguyên tắc gọn nhất: spent đứng một mình là quá khứ đơn, spent có have, has, had hoặc một dạng của be đứng trước thì là phân từ. Manh mối duy nhất nằm ở từ phía trước.

Hai dòng cuối dẫn thẳng vào cái bẫy lớn nhất của từ này. Tiếng Việt nói "chuyến đi tốn của tôi nhiều tiền" và "tôi tốn hai tiếng" bằng cùng một chữ tốn. Tiếng Anh thì chia việc cho bốn động từ, và cái quyết định là ai đứng làm chủ ngữ.

spend và pay có chủ ngữ là người. cost và take có chủ ngữ là vật hoặc việc. Nhớ đúng một câu đó là bạn tránh được phần lớn lỗi. Sáu dòng dưới đặt các khuôn cạnh nhau.

Bốn khuôn đáng chép ra giấy dán lên màn hình. spend cộng số tiền hoặc thời gian cộng on cộng danh từ. spend cộng số tiền hoặc thời gian cộng động từ đuôi -ing. pay cộng số tiền cộng for cộng vật, hoặc pay cộng thẳng người. cost thì vật đứng trước, có thể chen người vào giữa: "The repair cost me a fortune". take thì mở đầu bằng it: "It takes me twenty minutes to get there".

Dòng thứ năm là dòng người Việt sai nhiều nhất trong cả bảng. "I spent two hours to fix it" nghe rất hợp lý vì tiếng Việt nói "tôi mất hai tiếng để sửa nó", và chữ để dịch thẳng thành to. Nhưng sau spend cộng thời gian, tiếng Anh bắt buộc dùng V-ing: "I spent two hours fixing it". Nếu bạn muốn giữ cấu trúc to V thì phải đổi động từ sang take: "It took me two hours to fix it". Hai câu cùng nghĩa, hai khuôn hoàn toàn khác.

Còn giới từ đi sau spend thì có ba lựa chọn và mỗi cái cho một loại tân ngữ khác. spend cộng on cho vật hoặc hoạt động: "spent a fortune on textbooks". spend cộng with cho người: "spent the evening with her cousins". spend cộng in hoặc at cho nơi chốn: "spent three years in Da Nang". Chọn nhầm không làm câu sai ngữ pháp nặng, nhưng người bản xứ nghe ra ngay.

Nghe spent trong câu nói thật

Đây là phần bạn không tìm thấy trong bảng chia động từ, và với spend thì nó có một đặc điểm riêng: khó khăn nằm ở cả đầu từ lẫn cuối từ, chứ không chỉ ở đuôi như phần lớn động từ bất quy tắc khác.

Âm /p/ sau /s/ không bật hơi, nên spend nghe gần với sbend hơn là spend. Đây là một quy luật rất đều của tiếng Anh: mọi phụ âm tắc đứng ngay sau /s/ đều mất luồng hơi, nên spin, still, skin cũng vậy. Với tai người Việt, âm p không bật hơi rơi vào vùng giữa b và p. Kết quả là chính cái phụ âm phân biệt spend với send lại là phụ âm mờ nhất trong từ.

spent và sent đứng sát nhau tới mức nguy hiểm. Hai từ chỉ khác nhau đúng cái âm /p/ vừa nói, và cả hai đều là động từ rất hay gặp. "I spent it all on rent" với "I sent it all on rent" thì câu thứ hai vô nghĩa, nhưng khi tai bạn đang chạy theo cả câu thì bạn không kịp kiểm tra nghĩa. Cách sửa duy nhất là nghe lại đúng cặp đó nhiều lần cho tới khi tai bắt được khối /sp/ như một đơn vị.

spent trước nguyên âm trong giọng Mỹ: âm /t/ rụng. "I spent an hour on it" ra thành "ai spennan our on it". Đây là cùng quy luật khiến twenty thành twenny, và nó xóa đúng cái phụ âm mang thông tin về thì. Mất nó thì "I spend an hour" và "I spent an hour" chỉ còn cách nhau một âm /d/ rất nhẹ.

spent trước phụ âm: âm /t/ không bật ra. "We spent the whole weekend there" ra thành "wi spen-the hol weekend ther". Lưỡi chạm lợi nhưng không nhả hơi, vì ngay sau đó là âm /ð/ của the. Ở tốc độ thật, "spend the" và "spent the" gần như trùng khít.

Cụm spend a lot of rút thành một khối. Đây là khuôn câu hay gặp nhất của từ này, và nó bị nén rất mạnh: "spent a lot of time" ra thành "spen-a-lotta taim". Cả phần đuôi t, cả mạo từ a, cả chữ of đều tan vào nhau. Người học nghe thấy một khối bốn âm tiết rồi cố tách ra thành bốn từ, và tách sai ở đúng chỗ đầu tiên.

have spent rút thành 've spent, còn spent làm tính từ thì mất luôn đuôi. "He has spent more than he earns" thành "he's spent", nghe ra "hi-uz spent". Còn trong cụm "time well spent" ở cuối câu, âm /t/ cuối không có gì phía sau để nối nên nó gần như tắt hẳn, và người học chép ra "time well spend".

Dưới đây là các câu đúng kiểu xuất hiện trong bài nghe, kèm âm thực tế và lỗi chép phổ biến. Cột giữa viết theo âm nghe được, không phải phiên âm chuẩn.

Nhìn cột thứ ba sẽ thấy lỗi chạy theo cả hai chiều, và đó là điểm riêng của spend. Dòng một, ba và năm là quá khứ bị chép thành hiện tại, do mất âm /t/ cuối. Dòng sáu thì ngược lại, hiện tại bị chép thành quá khứ, vì "spend the" nghe y hệt "spent the". Dòng hai là lỗi phụ âm đầu, khối /sp/ bị nghe hụt thành /s/. Dòng bốn là lỗi từ chức năng không trọng âm, phần 's quá nhẹ để lọt vào ý thức.

Khi bạn ngồi nghe chép chính tả trên WELE, chuỗi này thôi nằm trên lý thuyết. Quy trình rất gọn: nghe, chép theo tai, và xem phần chấm đánh dấu chỗ chép sai. Khi từ bị gạch là spent mà bạn chép sent, bạn nhận được một thông tin rất khác với khi bạn chép spend: lần này tai bạn hụt phụ âm đầu chứ không phải phụ âm cuối. Hai lỗi đó cần hai cách luyện khác nhau, và không có cách nào biết mình đang mắc lỗi nào nếu chỉ ngồi đọc bảng.

Chính lúc sửa lại chỗ sai, từ mới bám vào trí nhớ. Với spend thì cái đáng luyện nhất không phải từ đơn lẻ mà là cụm: spend a lot of time, spent the whole day, have spent more than. Nghe lại đúng một cụm bốn năm âm tiết cho tới khi tai tách được nó thì lần sau bạn không phải giải mã lại từ đầu, bạn nhận ra cả khối. Các tập podcast nói về tài chính cá nhân, thói quen làm việc và lịch trình một ngày là nơi cụm này xuất hiện dày nhất.

Nếu muốn hiểu vì sao các âm này bị nén chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nuốt âm và nối âm cho cả câu, không riêng spent. Bạn thử ngay được trong thư viện podcast, vì bài nào cũng kèm transcript để soi lại từng câu chép.

Cụm hay gặp với spend và spent

Một chuyện phải nói thẳng: spend gần như không có phrasal verb. Không có spend up, không có spend out theo nghĩa thông dụng, và ép cho đủ một bảng phrasal verb thì sẽ phải bịa. Thay vào đó, bảng dưới là các collocation thật sự xuất hiện dày với spend, tức là những từ luôn đi kèm nó trong hội thoại và trong văn viết. Tất cả viết ở dạng quá khứ, phân từ, hoặc dạng danh từ và tính từ đi ra từ cùng thân từ.

Ba dòng cuối đáng để riêng một đoạn vì chúng không phải động từ và bảng chia động từ không bao giờ nhắc tới. spending là danh từ không đếm được, dùng dày trong tin kinh tế: government spending, consumer spending, ad spend. Còn spent làm tính từ thì có hai nghĩa gần nhau: một viên pin hết là a spent battery, một người kiệt sức là completely spent. Khi bạn gặp "He was spent" trong một câu chuyện, đó không phải bị động của động từ spend, đó là tính từ.

Ba dòng giới từ ở đầu bảng thì đáng học thành một cụm ba. Đồ vật và hoạt động đi với on. Người đi với with. Nơi chốn đi với in hoặc at. Câu chứa cả ba là "We spent three days in Hue with her family working on the shop", và đó cũng là kiểu câu dài mà bạn hay nghe hụt vì mỗi giới từ đều là một từ không trọng âm.

Lỗi người Việt hay mắc với spend

spended và spentted. Đây là lỗi của phản xạ thêm -ed cho mọi động từ. spend không bao giờ chia đều, và spent cũng không cần thêm gì nữa. Mẹo nhớ là chữ t ở cuối spent chính là đuôi quá khứ đã bị nén, nên thêm -ed vào là thêm lần thứ hai.

Did you spent. Động từ theo sau did trở về nguyên thể, vì nghĩa quá khứ đã nằm ở did. "Did you spend much on the trip?" mới đúng. Cùng nhóm còn có "I did not spent it all" thay vì "did not spend", và sau các động từ khiếm khuyết cũng vậy: "I will spend", không phải "I will spent".

spend time to do. Đây là lỗi nặng nhất và phổ biến nhất của từ này, vì nó dịch thẳng từ tiếng Việt. "Tôi mất hai tiếng để sửa nó" ra thành "I spent two hours to fix it". Bản đúng là "I spent two hours fixing it". Sau spend cộng thời gian thì động từ đi sau luôn ở dạng -ing. Nếu bạn muốn giữ khuôn to V thì đổi sang take: "It took me two hours to fix it".

spend money for. spend đi với on chứ không đi với for. "I spent five hundred thousand on the textbooks" đúng, "spent for the textbooks" sai. Chữ for thuộc về pay: "I paid five hundred thousand for the textbooks". Hai động từ, hai giới từ, và người học hay hoán đổi chúng vì cả hai đều nói về tiền.

It spends me two hours. Chủ ngữ của spend luôn phải là người. Một chuyến đi, một công việc, một quãng đường thì không spend được. Câu đúng là "It takes me two hours" nếu nói về thời gian, hoặc "It cost me two million" nếu nói về tiền. Cách kiểm tra nhanh: nhìn chủ ngữ, nếu nó không phải người thì spend là lựa chọn sai.

Dùng on cho cả người và nơi chốn. spend on dành cho vật và hoạt động. Với người thì phải là with: "I spent the weekend with my parents", không phải "on my parents". Với nơi chốn thì là in hoặc at: "She spent two years in Japan", "We spent the afternoon at the museum". Câu "I spent the day on my sister" nghe rất lạ vì nó ngụ ý bạn tiêu tiền vào chị mình.

Bài tập nhanh

Tám câu, điền spend, spent, spending, cost, took hoặc paid. Đáp án ở phía dưới, nhưng chỉ nhìn khi đã làm hết.

1. I ______ two hours on that report yesterday.
2. Have you ______ the whole budget already?
3. Did you ______ much on the trip in the end?
4. The laptop ______ me about twenty million.
5. It ______ me three days to get a reply from them.
6. We ______ the whole weekend at her parents' place.
7. She ______ the morning fixing the invoice.
8. Consumer ______ fell in the last quarter.

Đáp án: 1. spent. 2. spent. 3. spend. 4. cost. 5. took. 6. spent. 7. spent. 8. spending.

Câu 4 và câu 5 là hai câu đáng dừng lại. Câu 4 có chủ ngữ là the laptop, tức là một vật, nên động từ phải là cost chứ không phải spent. Câu 5 mở đầu bằng it và có to V phía sau, đó là khuôn riêng của take. Nếu bạn điền spent vào một trong hai câu này thì phần bảng spend với pay với cost với take ở trên đáng đọc lại một lượt. Câu 3 thì kiểm tra chuyện khác: did đứng trước nên động từ về nguyên thể spend.

Câu hỏi thường gặp

Quá khứ của spend là gì?

Quá khứ đơn của spend là spent, và quá khứ phân từ cũng là spent. Một dạng cho cả hai cột. spent còn là một tính từ với nghĩa đã dùng hết hoặc kiệt sức, nên khi gặp nó trong câu thì nhìn vị trí để biết nó đang làm gì.

Spend time to do hay spend time doing?

spend time doing. Sau spend cộng một lượng thời gian, động từ tiếp theo luôn ở dạng -ing: "I spent the afternoon rewriting it". Nếu bạn muốn dùng khuôn to V thì phải đổi động từ chính sang take: "It took me the whole afternoon to rewrite it".

Spend, pay, cost và take khác nhau thế nào?

spend và pay có chủ ngữ là người, cost và take có chủ ngữ là vật hoặc việc. Khuôn cụ thể: spend tiền on vật, pay tiền for vật, vật cost người tiền, và it takes người thời gian to V. Nhớ đúng chuyện ai làm chủ ngữ là bạn tránh được phần lớn lỗi.

Spend on hay spend for?

spend đi với on: "spent a lot on repairs". for thuộc về pay: "paid a lot for the repairs". Ngoài ra spend còn đi với with khi nói về người và với in hoặc at khi nói về nơi chốn.

Vì sao nghe spent hay nhầm thành sent?

Vì hai từ chỉ khác nhau đúng một âm /p/, mà âm đó đứng ngay sau /s/ nên không bật hơi và trở thành phụ âm mờ nhất trong từ. Trong câu nói nhanh, khối /sp/ dễ bị tai gộp thành /s/. Cách sửa là nghe lại đúng cặp đó nhiều lần cho tới khi bạn nhận ra cả khối /sp/ như một đơn vị chứ không tách từng âm.

Học bao lâu thì nghe ra spent trong câu nói nhanh?

Phần luật, kể cả bốn khuôn với pay, cost và take, bạn nắm trong một buổi. Phần tai thì tùy nền nghe hiện tại, và cách đo thực tế nhất là chép lại vài đoạn ai đó kể về lịch trình hoặc chi tiêu rồi xem còn hụt ở đâu. Đo một lần bằng bài kiểm tra trình độ nghe trước khi luyện, đo lần nữa sau vài tuần.

Bảng dạng của spend bạn đọc xong trong mười lăm giây, và đó là phần dễ nhất của trang này. Phần còn lại, chuyện spend đi với V-ing chứ không với to V và chuyện khối spen-a-lotta không có đường cắt nào bên trong, chỉ thật sự đi vào tay và vào tai khi bạn chép hỏng một câu rồi nhìn thấy chỗ mình sai. Chọn một tập nói về thói quen làm việc hoặc chi tiêu và thử nghe chép chính tả một đoạn có spent, rồi quay lại bảng ở đầu bài xem còn thấy nó hiển nhiên nữa không.