Quá khứ của get: got hay gotten, chọn theo giọng và theo nghĩa
Trên trang này
Bạn đang nghe chép chính tả một đoạn hội thoại đời thường. Người nói buông ra "I have gotten used to it", bạn chép thành "I have got to use it", và hai câu đó nói hai chuyện chẳng liên quan gì tới nhau. Trả lời phần ngữ pháp trước cho gọn: quá khứ đơn của get là got, còn quá khứ phân từ có hai dạng, got trong tiếng Anh Anh và gotten trong tiếng Anh Mỹ. Ngôi thứ ba số ít là gets, dạng V-ing là getting.
Đây là động từ duy nhất trong nhóm thông dụng có tới hai dạng phân từ, và đó mới chỉ là phần dễ. Phần khó thứ nhất: ngay cả ở Mỹ, cụm have got vẫn giữ nguyên chữ got khi nó mang nghĩa sở hữu hoặc nghĩa bắt buộc, nên gotten không phải một cái công tắc bạn bật lên rồi thay hết. Phần khó thứ hai: got là một từ rất ngắn mà chữ t cuối gần như không bao giờ bật ra, nên got, get và gotta trong lời nói nhanh dồn vào nhau thành một đám khó tách.
Bài này đi hết chuỗi đó: bảng dạng của get và lý do lịch sử đằng sau cặp got với gotten, khi nào chọn dạng nào, ba cụm have got, have gotten và got to mà chọn sai là đổi hẳn nghĩa, bộ phrasal verb dày nhất tiếng Anh, và phần dài nhất dành cho chuyện got vang lên thế nào khi chữ t của nó biến mất.
- Bảng dạng của get, và động từ duy nhất có hai quá khứ phân từ
- Got hay gotten: chọn theo giọng, và chọn theo nghĩa
- Nghe got và gotten trong câu nói thật
- Got và gotten trong các cụm hay dùng nhất
- Lỗi người Việt hay mắc với get
- Bài tập nhanh
- Câu hỏi thường gặp
Bảng dạng của get, và động từ duy nhất có hai quá khứ phân từ
Năm dạng, gọn trong một bảng. Cột phiên âm ghi theo giọng Mỹ, chỗ nào giọng Anh lệch rõ thì có ghi thêm.
| Dạng | Từ | Phiên âm | Ví dụ ngắn |
|---|---|---|---|
| Nguyên thể (V1) | get | /ɡet/ | I get up at six. |
| Ngôi thứ ba số ít | gets | /ɡets/ | He gets home late. |
| Quá khứ đơn (V2) | got | /ɡɑːt/ (Anh: /ɡɒt/) | I got your message. |
| Quá khứ phân từ (V3) | got, gotten | /ɡɑːt/, /ˈɡɑːtən/ | Anh: I have got it. Mỹ: I have gotten it. |
| Hiện tại phân từ | getting | /ˈɡetɪŋ/ | It is getting late. |
Dòng thứ tư là dòng khiến động từ này khác hẳn mọi động từ khác trong bảng bất quy tắc. Ở đó có hai từ, và chọn từ nào phụ thuộc vào giọng tiếng Anh bạn đang dùng chứ không vào ngữ pháp. Người học hay nghĩ gotten là một biến thể mới do người Mỹ nghĩ ra, và điều thú vị là ngược lại hoàn toàn.
gotten mới là dạng cũ. Tiếng Anh trung đại có động từ geten với phân từ là gotten, và cả hòn đảo Anh đều dùng nó. Trong vài thế kỷ sau, tiếng Anh ở Anh san phẳng dạng đó xuống thành got. Tiếng Anh ở Mỹ thì giữ nguyên cái cũ. Nói cách khác, ở chỗ này người Mỹ mới là bên bảo thủ, còn người Anh mới là bên đổi.
Bằng chứng vẫn nằm ngay trong tiếng Anh Anh hiện đại. forget vẫn có phân từ là forgotten ở cả hai bờ đại dương, không ai nói "I have forgot" nữa. Và cụm ill-gotten gains, nghĩa là của cải kiếm bằng cách bất chính, vẫn sống trong tiếng Anh Anh như một hóa thạch của dạng cũ. Hai dấu vết đó cho thấy gotten từng là dạng chung, chứ không phải phát minh của người Mỹ.
Ba động từ bên cạnh đáng đọc cùng lúc vì chúng dính với get trong cùng những câu. Quá khứ của have cho ra had, và have với get gặp nhau trong chính cụm have got, nên hiểu một cái là hiểu luôn cái kia. Quá khứ của take cho ra took và taken, một bộ ba dạng tách bạch, và take hay bị chọn nhầm vào chỗ của get khi nói về việc nhận một thứ gì. Quá khứ của make cho ra made, một dạng cho cả hai cột, tức là sắp xếp ngược hẳn với get đang có hai dạng cho một cột. Nếu bạn đang xếp lại toàn bộ hệ thống thì bài ngữ pháp tiếng Anh đặt các thì và động từ vào đúng chỗ của chúng.
Got hay gotten: chọn theo giọng, và chọn theo nghĩa
Nguyên tắc gọn nhất: got là quá khứ đơn ở mọi giọng, còn ở vị trí phân từ thì tiếng Anh Anh dùng got và tiếng Anh Mỹ dùng gotten, nhưng ngay cả ở Mỹ, cụm have got vẫn giữ chữ got khi nó nghĩa là sở hữu hoặc nghĩa phải làm gì. Vế cuối cùng mới là chỗ hầu hết người học đi sai.
| Câu | Đúng hay sai | Vì sao |
|---|---|---|
| I got your message this morning. | Đúng | Quá khứ đơn, dùng got ở mọi giọng |
| I have got a new laptop. | Đúng | Nghĩa là tôi đang có, dùng got ở cả Anh lẫn Mỹ |
| I have gotten a new laptop. | Đúng ở Mỹ | Nghĩa là tôi vừa kiếm được, khác hẳn câu trên |
| Did you got the file? | Sai | Sau did động từ về nguyên thể get |
| It has gotten worse. | Đúng ở Mỹ | Ở Anh viết là It has got worse |
| I have gotten to go now. | Sai | Nghĩa bắt buộc luôn là have got to, không dùng gotten |
Hai dòng số hai và số ba đứng cạnh nhau vì chúng là cặp quan trọng nhất của cả trang. Cùng một khung câu, đổi got thành gotten là đổi nghĩa: have got nói về trạng thái đang có, have gotten nói về quá trình đã lấy được. Người Mỹ vẫn dùng cả hai và họ phân biệt rất rõ. Người Anh chỉ có một dạng nên họ phải dùng động từ khác cho nghĩa thứ hai.
Ngoài hai nghĩa đó, get còn kéo theo một cụm nữa mà tiếng Việt gộp chung với chúng. Sáu dòng dưới tách cả ba ra.
| Câu | Nghĩa thật |
|---|---|
| I have got a car. | Tôi có một chiếc xe, nói về trạng thái bây giờ |
| I have gotten a car. | Tôi vừa tậu được một chiếc xe, chỉ dùng ở Mỹ |
| I have got to go. | Tôi phải đi, nghĩa bắt buộc |
| I got to see the show. | Tôi được xem buổi diễn đó, nghĩa may mắn có dịp |
| It has gotten cold. | Trời đã lạnh đi, nghĩa trở nên, chỉ dùng ở Mỹ |
| He got hired last week. | Anh ấy được nhận vào làm tuần trước, bị động thân mật |
Dòng thứ ba và dòng thứ tư là cặp gài bẫy nhất. "I have got to go" nghĩa là tôi phải đi ngay. "I got to go" bỏ mất chữ have thì trở thành một câu quá khứ với nghĩa hoàn toàn khác: tôi đã được đi. Trong lời nói, người ta rút "have got to" thành "gotta" và chữ have gần như biến mất, nên hai câu này nghe rất giống nhau và người học chép nhầm liên tục.
Về chữ gotta: nó là cách viết lại âm thanh của have got to, không phải một từ chuẩn. Trong tin nhắn, trong lời bài hát, trong phụ đề phim thì bạn thấy nó khắp nơi. Trong email công việc và trong bài thi thì viết đủ "I have got to" hoặc gọn hơn nữa là "I have to". Nghe được và viết được là hai chuyện khác nhau, và với get thì khoảng cách đó rộng hơn hầu hết động từ khác.
Nghe got và gotten trong câu nói thật
Đây là phần bạn không tìm thấy trong bảng chia động từ, và với get thì nó chiếm phần lớn độ khó. get là động từ xuất hiện dày nhất trong tiếng Anh nói sau be và have, và nó cũng là một trong những từ bị bóp méo nặng nhất khi câu chạy nhanh.
Chữ t cuối của got gần như không bao giờ bật ra. Trước một phụ âm hoặc ở cuối câu, nó biến thành một cú chặn ở thanh hầu. "I got that" ra thành "ai gaʔ that". "Yeah, I got" ra thành "ai gaʔ". Nghe như từ bị cắt cụt giữa chừng, và người học chờ nghe chữ t thì chờ mãi.
Trước một nguyên âm, chữ t mềm đi thành âm gần với /d/. "got it" ra thành "gah-dit". "got a minute" ra "gah-də minit". "got out" ra "gah-daut". Đây là lý do "I got it" nghe hệt như một từ duy nhất, và người học hay chép ra những thứ như "I gaudit" hoặc bỏ trắng hẳn chỗ đó.
have got to rút xuống thành hai âm tiết rưỡi. "I have got to go" đi qua "I've got to go" rồi ra "aiv-gah-də-gou", và trong hội thoại nhanh còn mất luôn phần đầu, chỉ còn "ai gah-də gou". Cả cụm bốn từ gói lại thành ba âm tiết. Chép ra "I gotta go" thì đúng âm nhưng sai văn phong, chép ra "I got to go" thì lại thành một nghĩa khác.
Phần have trong have got chỉ còn một tiếng /v/ dính vào chủ ngữ. "I have got a minute" ra thành "aiv-gah-də minit". "She has got a new number" ra "shiz-gaʔ ə nuː nambə". Nghe hụt đúng tiếng đó là bạn chép ra "I got a minute", tức là chuyển câu từ nghĩa tôi đang có sang nghĩa tôi đã nhận được.
gotten mất nguyên âm ở âm tiết thứ hai. Trên giấy là /ˈɡɑːtən/, hai âm tiết đầy đủ. Trong lời nói nhanh nó thành "gaʔn": một cú chặn thanh hầu rồi tới chữ n tự làm âm tiết. "It's gotten worse" ra thành "its-gaʔn wɜːrs", và người học chép thành "It's got in worse" hoặc "It's gone worse".
get và got chỉ khác nhau đúng một nguyên âm ngắn. get là /ɡet/, âm nằm phía trước khoang miệng. got là /ɡɑːt/, âm mở và lùi về sau. Khi cả hai đều mất chữ t cuối thì "geʔ" với "gaʔ" chỉ còn cách nhau chỗ đó, và bạn phải dựa vào thì của cả câu để chọn.
Bảng dưới là kiểu câu bạn sẽ gặp khi nghe, kèm cách chúng vang ra và cách người học hay chép nhầm. Cột giữa là âm đến tai bạn ngoài đời, không phải dạng phiên âm sách vở.
| Câu thật | Nghe ra như | Người học hay chép thành |
|---|---|---|
| I have got to go now. | ai gah-də gou nau | I got to go now. |
| It has gotten a lot worse. | its gaʔn ə lot wɜːrs | It has got in a lot worse. |
| I got it on the second try. | ai gah-dit on the sekən trai | I gaudit on the second try. |
| She has got a new number. | shiz gaʔ ə nuː nambə | She got a new number. |
| We got out just in time. | wi gah-daut jas in taim | We go out just in time. |
| He got hired after two interviews. | hi gaʔ haiərd aftə tuː intəvyuːz | He go hired after two interviews. |
Cột thứ ba cho thấy các lỗi rơi vào ba nhóm, và cả ba đều bắt nguồn từ đúng một chỗ là chữ t cuối. Nhóm thứ nhất là mất hẳn phụ âm cuối, thấy ở "we go out" và "he go hired": tai nghe cú chặn thanh hầu nhưng não không gán nó cho chữ t nào cả. Nhóm thứ hai là cắt từ sai chỗ, thấy ở "gaudit" và ở "got in worse": các âm đều nghe đúng, chỉ có ranh giới giữa các từ bị vẽ nhầm. Nhóm thứ ba là mất từ chức năng, thấy ở chỗ have và has biến mất, và nhóm này đổi luôn nghĩa của câu chứ không chỉ đổi chính tả.
Khi bạn ngồi nghe chép chính tả trên WELE, chuỗi này thôi nằm trên lý thuyết. Bạn nghe một câu, chép lại đúng những gì tai bắt được, rồi phần chấm chỉ thẳng vào chỗ bạn thiếu. Khi ô bị gạch là chữ have trong "I have got to go", bạn nhận được một thông tin mà bảng chia động từ không bao giờ cho bạn: bạn không nghe hụt một từ khó, bạn nghe hụt một từ quá nhẹ, và chính nó mới giữ nghĩa của câu.
Khoảnh khắc sửa mới là chỗ ghi nhớ thật sự diễn ra. Với get, cái mốc hữu ích nhất là cụm "gotta", vì nó xuất hiện dày tới mức bạn sẽ gặp lại trong vòng vài phút. Một khi tai bạn tự động dịch "gah-də" ngược về "have got to", bạn vừa nghe đúng vừa viết đúng, và bạn cũng hết chép ra chữ gotta trong những chỗ không nên có nó.
Nếu bạn muốn hiểu vì sao các âm này biến mất chứ không phải bạn nghe kém, bài connected speech giải thích cơ chế nuốt âm, chặn thanh hầu và nối âm cho cả câu. Để áp ngay vào câu thật, mở thư viện podcast và dùng transcript của từng bài cho bước đối chiếu.
Got và gotten trong các cụm hay dùng nhất
get là động từ đẻ ra nhiều phrasal verb nhất tiếng Anh, và trong hội thoại thật bạn gặp các cụm này nhiều hơn hẳn gặp get đứng một mình. Mười ba dòng dưới là những cụm dày nhất, viết ở dạng quá khứ hoặc phân từ để bạn quen mặt luôn.
| Cụm | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| get up | Thức dậy, hoặc đứng lên | I got up at five that morning. |
| get on | Lên xe, hoặc tiến triển | We got on the wrong bus. |
| get off | Xuống xe, hoặc thoát khỏi việc gì | She got off at the next stop. |
| get over | Vượt qua, hồi phục sau chuyện gì | It took a month to get over the flu. |
| get through | Làm xong, hoặc gọi liên lạc được | We got through the whole list. |
| get along with | Hợp với ai đó | They never got along with each other. |
| get back | Quay lại, hoặc lấy lại được | I got back at midnight. |
| get away with | Làm sai mà không chịu hậu quả | He got away with it that time. |
| get into | Vào được, hoặc bắt đầu mê thứ gì | She got into design last year. |
| get out of | Thoát được khỏi việc phải làm | I got out of the meeting early. |
| get rid of | Bỏ đi, tống khứ | We got rid of the old printer. |
| get used to | Quen dần với | I have gotten used to the noise. |
| get ready | Chuẩn bị xong | They got ready in ten minutes. |
Ngoài bảng trên còn một cấu trúc nữa mà bạn gặp trong mọi đoạn hội thoại: get cộng với phân từ để tạo câu bị động thân mật. got hired, got paid, got caught, got married, got lost, got promoted. Về nghĩa thì nó giống was hired, was paid, was caught, nhưng nó đời thường hơn và nó nghe chủ động hơn, như thể chủ ngữ có phần trách nhiệm trong chuyện đó. Đây cũng là lý do bạn nghe thấy chữ got ở khắp nơi khi nghe podcast tiếng Anh.
Một chi tiết nhỏ đáng nhớ ở dòng get used to: nó khác hẳn used to. "I used to live in Hue" nghĩa là ngày xưa tôi sống ở Huế, bây giờ thì không. "I got used to living in Hue" nghĩa là tôi dần quen với việc sống ở Huế. Cùng ba chữ used to, nhưng có get đứng trước là đổi hẳn nghĩa, và sau get used to thì động từ phải ở dạng V-ing.
Lỗi người Việt hay mắc với get
getted. Phản xạ thêm -ed cho mọi động từ. get không bao giờ chia theo quy tắc. Quá khứ đơn chỉ có got, phân từ chỉ có got hoặc gotten tùy giọng.
Did you got. Did đã mang nghĩa quá khứ, nên động từ đứng sau nó về nguyên thể. "Did you get the file?" mới đúng. Cùng nhóm còn có "didn't got", sai theo đúng một cơ chế.
Bỏ have trong I have got to. Bạn sẽ nghe "I got to go" từ người bản xứ mỗi ngày, vì trong lời nói phần have đã tan gần hết. Nghe được không đồng nghĩa với viết được. Trong văn bản, câu chuẩn là "I have got to go" hoặc gọn hơn là "I have to go". Viết "I got to go" là bạn vừa nói một chuyện khác: tôi đã được đi.
Dùng gotten cho nghĩa bắt buộc, hoặc dùng gotten trong ngữ cảnh tiếng Anh Anh. "I have gotten to go" luôn sai, vì nghĩa phải làm gì chỉ đi với have got to. Còn nếu bạn đang luyện IELTS hoặc viết cho một tổ chức ở Anh hay Úc, cứ dùng got cho vị trí phân từ. gotten không sai về mặt tiếng Anh nói chung, nó chỉ lệch giọng.
have got trong văn viết trang trọng, và gotta trong email. "I have got two brothers" nghe hoàn toàn tự nhiên khi nói, nhưng trong bài luận hay báo cáo thì viết "I have two brothers" gọn và chuẩn hơn. Còn gotta thì chỉ nên nằm trong tin nhắn và lời bài hát, đừng để nó lọt vào email gửi khách hàng.
Dùng got cộng phân từ trong văn bản trang trọng. "He got fired" và "The package got lost" đều là tiếng Anh thật và rất thông dụng khi nói. Trong báo cáo hoặc thư chính thức thì chuyển sang be: "He was dismissed", "The package was lost". Chọn sai ở đây không sai ngữ pháp, nó chỉ khiến văn bản của bạn nghe nhẹ hơn mức bạn định.
Bài tập nhanh
Tám câu, điền get, got, gotten hoặc getting. Làm cho hết đã, đáp án phía dưới xem sau.
- I ______ your message this morning, sorry for the late reply.
- Did you ______ the file I sent yesterday?
- It has ______ a lot colder this week.
- I have ______ to leave at six, the train will not wait.
- She ______ up at five to catch the early flight.
- We have ______ used to the noise from the street by now.
- They ______ rid of the old printer last month.
- He ______ hired after the second interview.
Đáp án theo giọng Mỹ: 1. got. 2. get. 3. gotten. 4. got. 5. got. 6. gotten. 7. got. 8. got. Nếu bạn đang viết theo giọng Anh thì câu 3 và câu 6 dùng got thay cho gotten, phần còn lại giữ nguyên.
Câu 4 và câu 2 là hai câu đáng dừng lại. Câu 4 mang nghĩa bắt buộc nên bắt buộc phải là have got to, và gotten không bao giờ vào được chỗ đó dù bạn đang viết giọng Mỹ. Câu 2 có did đứng trước nên động từ về nguyên thể get, dù cả câu vẫn nói về quá khứ. Nếu bạn sai hai câu này thì mục hai của bài đáng đọc lại một lượt.
Câu hỏi thường gặp
Quá khứ của get là gì?
Quá khứ đơn là got ở mọi giọng tiếng Anh. Quá khứ phân từ thì có hai dạng: got trong tiếng Anh Anh và gotten trong tiếng Anh Mỹ.
Got hay gotten, dùng cái nào?
Chọn theo giọng bạn đang viết. Tiếng Anh Anh dùng got ở cả hai cột. Tiếng Anh Mỹ dùng got cho quá khứ đơn và gotten cho phân từ. Ngoại lệ quan trọng là cụm have got, nó giữ nguyên got ở cả hai giọng.
Have got và have gotten khác nhau thế nào?
have got nghĩa là đang có hoặc phải làm gì. have gotten nghĩa là đã kiếm được hoặc đã trở nên, và chỉ dùng trong tiếng Anh Mỹ. "I have got a car" là tôi có xe, "I have gotten a car" là tôi vừa tậu được xe.
Gotten có phải tiếng Anh sai không?
Không. Nó là dạng cổ hơn got, và tiếng Anh Mỹ giữ lại nó trong khi tiếng Anh Anh bỏ đi. Dấu vết vẫn còn ngay trong tiếng Anh Anh: forgotten dùng ở cả hai bên, và cụm ill-gotten gains vẫn sống.
Vì sao nghe got hay bị mất chữ t?
Vì chữ t cuối trong tiếng Anh nói hiếm khi được bật ra. Trước phụ âm nó thành một cú chặn ở thanh hầu, trước nguyên âm nó mềm thành âm gần với /d/. Kết quả là "got it" nghe thành "gah-dit" và "I got" nghe như bị cắt cụt.
Mất bao lâu để nghe ra got trong câu nói nhanh?
Bạn cần khoảng một buổi cho phần luật. Tai thì khác, nó tùy nền nghe sẵn có, và muốn đo thì chép lại vài đoạn hội thoại rồi xem còn hụt ở đâu. Bài kiểm tra trình độ nghe cho bạn một mốc để so lại sau vài tuần.
Bảng dạng của get bạn đọc xong trong ba mươi giây, và đó là phần dễ nhất của trang này. Phần còn lại, chuyện have got khác have gotten và chuyện chữ t biến thành một cú chặn ở cổ họng, chỉ thật sự đi vào phản xạ khi bạn nghe hụt rồi nhìn thấy đúng chỗ mình chép thiếu. Chọn một tập ngắn và thử nghe chép chính tả một đoạn hội thoại đời thường, rồi đếm xem trong số từ bạn chép hụt có bao nhiêu chỗ là got.
